76 ' DZIAŁ II. — GEOLOGIA Z CHEMIĄ. 



SYSTEM TRZECIORZĘDOWY, 



Rozprzestrzenienie utworów systemu trzeciorzędowego zależy od ukształ- 

 towania powierzchni warstw starszych? przed trzeciorzędem osadzonych. Wy- 

 kazałem powyżej, że utwory kredowe tworzą fałdę antyklinalną, której szczyt 

 wynurza się na powierzchnię koło Dobronia, na wyniesieniu 180 m nad pozio- 

 mem morza, od tego zaś punktu w obie strony, t. j- ku wschodowi i zachodowi, 

 utwory te obniżają się stopniowo. Wobec tego utwory trzeciorzędowe przy- 

 legają do zboczy pasma kredowego, nie dosięgając najwyższych jego punk- 

 tów, grubość zaś ich wzrasta w miarę oddalenia się od pasma kredowego ku 

 środkowi przedzielonych przezeń niecek. Ku szczytowi zaś siodła utwory 

 trzeciorzędowe wyklinowują się stopniowo, tak że obszar przeze mnie zbadany 

 przechodzi przez dwa zagłębia trzeciorzędowe, oddzielone jedno od drugiego 

 wyniosłem pasmem kredowem. 



Skrynnikow ') wyróżnił szereg poziomów w utworach ti zeciorzędowych 

 Królestwa Polskiego; moje badania potwierdzają istnienie i wzajemne stosunki 

 wyodrębnionych przezeń poziomów, natomiast moje poglądy na wiek naszych 

 utworów trzeciorzędowych i ich równorzędność z takiemiż utworami Niemiec 

 różnią się znacznie od wypowiedzianych przez Skrynnikowa. Przytoczę tedy 

 uprzednio dane faktyczne, dotyczące warunków zalegania, rozprzestrzenienia 

 i cech petrograficznych różnych działów utworów trzeciorzędowych, poniżej 

 zaś wyłożę powody, dla których powziąłem wypowiedziane przeze mnie odmien- 

 ne zdanie co do wieku tych utworów i co do ich stosunku do utworów nie- 

 mieckich. 



UTWORY OLAUKONITOWE PgV 



Utwory glaukonitowe stanowią poziom najstarszy pośród utworów trze- 

 ciorzędowych Królestwa Polskiego. Składają się one z piasków kwarcowych, 

 częstokroć ze znaczną domieszką miki i pyłu gliniastego, bywają to gruboziar- 

 niste, żwirowate, to znowu bardzo drobnoziarniste, obfitujące w mikę i pył 

 gliniasty. Skrynnikow 2 ) pierwszy wykazał bardzo szerokie rozprzestrzenienie 

 „formacyi glaukonitowej " w północnej części Królestwa, dostrzegł różnice 

 w składzie tych warstw i podzielił je na dwie grupy, zaliczając do pierwszej: 



1) Piaski kwarcowe, obfitujące w glinę (niekiedy nawet spojone w ska- 

 łę nieco twardszą) z ziarnkami glaukonitu w bardzo zmiennej ilości; do dru- 

 giej zaś: 



2) Piaski kwarcowe z nieznaczną domieszką gliny, z domieszką ziarn 

 glaukonitu, to obfitszą, to mniejszą znowu. 



') „Burowaja skważina na Pragie" i „Obzor trieticznych otłożenij siew. czasti 

 Carstwa Polskaho". 



'-) Obzor Trieticz. otłoż., str. 161 — 107. 



