82 



DZIAŁ II.— GEOLOGIA Z CHEMIĄ 



tów powyższych, popartych brakiem w okolicach Warszawy górnych utworów 

 lignitowych, zbliżonych do tych, jakie Skrynnikow opisuje z Ochoty, należy 

 zaliczyć „górne lignitowe" utwory Ochoty do międzylodowcowych, wraz 

 z utworami z ul. Chłodnej i z przedmieścia Czyste. Tern bardziej możliwą jest 

 omyłka w oznaczeniu, że, jak sam Skrynnikow mówi: „skały (z otworu świdro- 

 wego we wsi Ochota) są źle zachowane i nie dają należytego pojęcia o swym 

 składzie petrograficznym". 



Utwory trzeciorzędowe Królestwa Polskiego przechodzą poza granice 

 Państwa, zajmują całe W. Ks. Poznańskie, południową część Prus zachodnich 

 i północną Śląska. Mimo tak szerokiego rozprzestrzenienia skład ich oka- 

 zuje się bardzo stałym: wszędzie znajduje się formacya lignitowa, t. z. poznań- 

 ska, którą pokrywa potężny pokład glin różnobarwnych, plamistych, t. zw. 

 poznańskich. Pewną różnicę zauważyć można tylko w poziomach najwyż- 

 szych w Królestwie Polskiem, a według badań najnowszych, również na Ślą- 

 sku w stropie glin poznańskich leży „górna formacya lignitow r a", to pia- 

 szczysta, to znowu połączona z szeregiem glin, które na niej spoczywają. 

 Wobec tak szerokiego rozprzestrzenienia tych utworów, nader ważnem jest 

 oznaczenie ich wieku, lecz wobec braku skamieniałości, rozstrzygnięcie tego 

 pytania jest nader utrudnione. Spowodowało to sprzeczne poglądy różnych 

 badaczów co do wieku utworów wymienionych. 



Badacze dawniejsi łączyli bezpośrednio gliny poznańskie z północno-nie- 

 mieckiemi glinami septaryowemi; za ich przykładem Skrynnikow jeszcze 

 w 1900 r. zaliczył do oligocenu środkowego gliny plamiste Królestwa Pol- 

 skiego i identyczne poznańskie, a do dolnego — formacyę lignitową, stano- 

 wiącą spąg glin plamistych; górną zaś formacyę lignitową Skrynnikow wraz 

 z Siemiradzkim zalicza do niiocenu dolnego - - współrzędnie formacyi ligni- 

 towej „marchijskiej " . 



Pogląd ten wszakże przed rozbiorem krytycznym ostać się nie może. 

 Skrynnikow uzasadnia go jak następuje: „ta okoliczność, że między utworami 

 glaukonitowemi, niewątpliwie dolno oligocenowemi a leżącemi w ich stropie 

 ul worami lignitowemi niepodobna zaznaczyć żadnej przerwy" z ), przemawia 

 za zaliczeniem ostatnio wymienionych do oligocenu dolnego, a w rozprawach 

 Zaddacha, Noetlinga, Berendta, Klebsa, Rungego i innych do dolnego oligo- 

 cenu zaliczana jest północno-niemiecka formacya lignitowa, leżąca na war- 

 stwach glaukonitowych. Do tegoż poziomu zaliczam i ja unoję „dolną forma- 

 cyę lignitową" s ). Wreszcie Skrynnikow nie może, na podstawie zebranych 

 przezeń faktów zgodzić się ze zdaniem, że „poznańskie" gliny Królestwa Pol- 



') E. Zimmermann. Eine Tiefbohrung bei Gros-Zolluig unweit Oels in Schle- 

 sien. Zeitsch. d. deutsch. Greol. G-esell. 1901. 



2 ) Obzor trieticz. otłoż. str. 169. 



3 ) Ibid. str. 171. 



