3. LEWIŃSKI.— SPRAWOZDANIE Z BA DAŃ GEOLOGICZNYCH. 



87 



skawo-szarych zbitych margli piaszczysty cli, w ogóle ciemniejszych od żółtego 

 lub brunatno-żóltego marglu górnego. Ciemniejsze zabarwienie jest wogóle 

 typowem dla dolnego marglu lodowcowego, choć niekiedy, jest on zupełnie 

 jasny, zależnie od warunków lokalnych. W Lodzi mianowicie, gdzie niargiel 

 dolny leży bezpośrednio na marglu kredowym, jest on bardzo wapnisty. bar- 

 dzo jasny, prawił; biały, wobec obfitej domieszki pyłu z roztartej skały p< ni- 

 kła d owej. 



Siemiradzki podaje x ), że okolice Kalisza są zajęte przez dolny niargiel 

 lodowcowy, lecz w notatce ') późniejszej twierdzi, że miejscowości te pokrywa 

 górny margiel; wydaje mi się, że ten pogląd późniejszy ma więcej za sobą 

 słuszności. Miejscowości na wschód od Kalisza położone t worzą bezpośredni 

 „Hinterland." moreny czołowej trzeciego zlodowacenia (p. poniżej) i posiadają 

 cechy typowe słabo- falistego krajobrazu moreny dennej bezwidocznych śladów 

 erozyi, któraby mogła odkryć margle drugiego zlodowacenia, przez górne utwo- 

 ry lodowcowe pokryte. Przemawia za tern bardzo znaczna grubość utworów 

 dyluwialnych w okolicach Kalisza (Radliczyce 60,94 m)\ co prawda, trudno wo- 

 bec braku typowych osadów międzylodowcowych, podzielić te utwory na margle 

 górne i dolne, lecz znaczna grubość, pewne zmiany pokroju petrograficznego 

 i barwy, brunatnej lub jasno-szarej w poziomach górnych, ciemno-szarej na- 

 tomiast w dolnych, wskazują, zdaje się, ich przynależność do obu okresów 

 zlodowacenia. 



Zaznaczyć wreszcie należy, że w dolnym marglu lodowcowym, nawet w miej- 

 scowościach, znacznie od obecnych w r ychodni kredy odległych (np. w Wai-sza- 

 wie), znajdują się bardzo często głaziki i otoczaki z marglu kredowego i krze 

 mienia, które dowodzą, że dalej na północy lodowiec zbliżający się napotykał 

 wychodnie kredy, przez młodsze utwory niezakryte. W górnym zaś marglu 

 lodowcowym bardzo rzadko spotykają się okruchy skał kredowych, chyba 

 w pobliżu współczesnych ich wychodni. 



7) Utwory f 1 u w i o g 1 a cy al n e. Bardzo często w górnych po- 

 ziomach pokładów marglowych pojawiają się utwory piaszczysto-gliniaste lub 

 zwir: to leżą one w podkładzie dolnego marglu lodowcowego, to tworzą w nim 

 warstewki podrzędne, to znowu stanowią jego strop. Utwory te są fluwio- 

 glacyalnemi drugiego zlodowacenia, lecz charakter ich ściśle oznaczony być 

 może tylko wtedy, gdy leżą one pod lub pośród margli dolnolodowcowych, 

 tych zaś utworów fluwioglacyalnych. które leżą nad marglem, niepodobna 

 odróżnić od takich samych utworów trzeciego zlodowacenia lub też od mię- 

 dzylodowcowych. 



Bi UTWORY DRUGIEGO OKRESU iMIĘDZYLODOWCOWEGO. 



Tylko w dwu punktach na przedmieściu Czyste w AYarszawie i w Ło- 

 dzi niewątpliwie stwierdzonem jest istnienie utworów międzylodowcowych: 



') Sprawozd. z badań geol. w gub. Piotrk. i Kaliskiej. 

 -) Ueber. Kfor&nen. Zeit. d. deutsch. Geol. Gesell. 



