ss 



DZIAŁ II. — GEOLOGIA Z CHEMIĄ. 



jeśli istnieją one gdzieindziej, a to jest bardzo prawdopodobne, nie posiadamy 

 danych dostatecznych, aby je odróżnić od utworów fluwioglacyalnych, z pia- 

 sków i żwirów złożonych. 



Jak to już powyżej zaznaczyłem (p. górna formacya lignitowa N,), na 

 zachód od Warszawy znajduje się głęboka do 50 m wyrwa, która od wsi Ocho- 

 ta przez przedmieście Czyste do ul. Chłodnej się ciągnie; wyrwę tę wypełniają 

 utwory postpliocenowe. Składają się one z typowego żółtego lub brunatno- 

 żółtego górnego marglu lodowcowego, który leży w stropie seryi utworów, 

 złożonych z najdrobniejszego piasku kwarcowego z pyłem organicznym, z ca- 

 łemi zwęglonemi pniami i gałęziami, z otoczakami z łupku mikowego, które 

 dowodzą silnej działalności wód bieżących, z warstwami glin, uwarstwionych, 

 ze znaczną domieszką miki, to tłustych, to piaszczystych, szarych, a przewa- 

 żnie zielonych. Pod powyższemi utworami leży znowu margiel lodowcowy, 

 należą one przeto do okresu międzylodowcowego. Utworzyły się one oczywi- 

 ście w zagłębieniu, dokąd bystre (jak to widać ze znacznych wymiarów oto- 

 czakowi wody przynosiły szczątki roślinności lądowej. 



Również w zagłębieniu powstały międzylodowcowe utwory Łodzi, składa- 

 jące się z piasków i glin uwarstwionych, jasnych, szarych, aż do czarno-bruna- 

 tnych, z podrzędnemi warstwami torfu, ziemi okrzemkowej i torfu krzemion- 

 kowego. — Utwory te wykryto na głębokości 71,64 m w jednym tylko otworze 

 świdrowym, w którym margle kredowe dopiero na 100,9 m się zaczynają, 

 podczas gdy przeciętnie kreda w Łodzi leży o 75 m pod powierzchnią (p. se- 

 non Cr 2 g). W blizkich z poprzednim otworach świdrowych brak typowych 

 osadów międzylodowcowych; tylko w jednem wierceniu na głębokości 69,71 m 

 występuje piasek z okruchami torfu. 



Oczywiście pierwsze wiercenie wypadło nad zagłębieniem, które niegdyś 

 istniało na powierzchni kredy; w kotlinie tej tworzył się torf i ziemia okrzem- 

 kowa, na wyniosłej szych zaś miejscach otaczających utwory podobne powstać 

 nie mogły. 



C) UTWORY TRZECIEGO ZLODOWACENIA. 



Osady trzeciego zlodowacenia zajmują cały obszar przeze mnie zbadany, 

 zakrywają utwory starsze i warunkują ukształtowanie powierzchni, to równej, 

 to. znowu falistej. Składają się one z utworów r rozmaitych, które kolejno 

 przejrzymy. 



a) Górny margiel lodowcowy pokrywa prawie cały obszar 

 opisywany; jego skład i wygląd znacznym podlega zmianom. Pod Warszawą 

 jasny, żółty lub żółto-brunatny, mocno piaszczysty, niekiedy podobny do lussu, 

 staje sięon zbitym, ciemno brunatnym koło Błonia, pod Łodzią — brunatnym lub 

 czerwono-brunatnym, koło Kalisza zaś — żółto-brunatnym lub szarawym. Gru- 

 bość jest zmienna, niekiedy bardzoznaczna (Łódźdo 100,9 m)\ wówczas podrzędne 

 warstewki piasku i żwiru dzielą margle na kilka pokładów. Podstawę pokładu 



