J. LEWIŃSKI.- SPRAWOZDANI K 7. HA DA Ń GEOLOGICZNYCH. 



Si) 



górnego marglu tworzy niekiedy zlepieniec ze żwiru; niekiedy, jak w okoli" 

 caeh Laska, niewarstwowane piaski z głazami ((Jeschiebwand i zastępują inai - 

 giel. Górny margiel lodowcowy nie tylko pokrywa wszystkie wyniosłości, 

 lecz wyścieła dno dolin rzecznych, Jak to z licznych wierceń wynika, i nawet 

 w takich wielkich dolinach, jak dolina Prosny, stanowi podkład utworów alu- 

 wialnych. 



Brak zupełnie margli górnych tylko na południe od pasa moren czoło- 

 wych, czyli w samym południowo zachodnim zakątku zbadanego obszaru; 

 zastępują je tam warstwowane osady piaszczyste. Cały obszar, przez górny 

 margiel lodowcowy pokryty, stanowi typową „Grundmoriinenlandschałt", 

 w różnej występującą postaci. 



(2) Utwory Elu wioglacy alne są bardzo szeroko rozprzestrze- 

 nione, składają się one ze żwiru i piasku i stale prawie towarzyszą górnym 

 margloin lodowcowym. Wraz być może, z niedająecmi ściśle się oznaczyć 

 utworami międzylodowcowemi stanowią one wszędzie podkład górnego mar- 

 glu lodowcowego, niekiedy zaś na wet na powierzchnię wychodzą. Najobficiej 

 i najwyraźniej występują one we wzgórzystej okolicy Zgierza i Łodzi (p. rys. 

 orohydrograficzny), tworząc jądro pagórków, przez margiel lodowcowy 

 powierzchownie pokrytych. Warstwy piasku w tych wzgórzach są zaburzone, 

 wygięte, pokręcone, nawet wyniesione prostopadle (doskonale to widać 

 w wielkim wykopie dr. żel. Fabryczno-Łódzkiej, o siedem wiorst od dr. żel. 

 Warszawsko-Kaliskiej odległym). 



Czasami utwory thiwioglacyalne na szczycie wzgórz wysuwają się bez- 

 pośrednio na powierzchnię, przerywając pokład marglu lodowcowego. Wzgó- 

 rza tego typu, złożone z jądra i utworów tluwioglacyalnych, pokrytego mar- 

 glem lodowcowym, zajmują część środkową zbadanego obszaru, mianowicie 

 miejscowość między Głownem a Łodzią. Wobec braku dokładnej mapy hyp- 

 sometrycznej nie mogę ściśle oznaczyć ich kierunku ogólnego i układu, lecz 

 wydaje się, że większość wzgórz jest wydłużona z północo-zachodu na połu- 

 dnio wschód. Sądząc z tego wydłużeuia, z równoległego kierunku wzgórz 

 i z ich składu, porównaćby je można z „drumlinami": jest to prawdopoclo- 

 bnem, zważywszy że Keilhack l ) twierdzi, że drumliny tworzą się na ..sanlt 

 ansteigenden Flachen", a kolo Łodzi i Zgierza znajdujemy właśnie taką zlekka 

 wznoszącą się miejscowość, wobec stałego wznoszenia się pasma kredowego, 

 które nad Pilicą już na powierzchnię się wynurza. 



Do utworów tluwioglacyalnych zaliczyć również należy odosobnioną wy- 

 chodnię piaskowców w Tłokini; piaskowce te przypominają z pozoru utwory 

 starsze, dolno kredowe mianowicie, lecz nieznaczna rozciągłość poziomu, nad- 

 zwyczajna zmienność, a przedewszystkiem występowanie otoczaków gnejsu 

 i zwietrzałego częściowo granitu finlandzkiego (rapakiwi) zmuszają nas, aby 



') Keilhack Die DrimilinlamlsHmft iii Norddrutschland Jahrb. d. kj^l. Preass. 

 Landesamt. 1890. 



Pam. Fizyogr. - T. XVIII- Dział II.- 1J. 



