90 



DZIAŁ IT. — GEOLOOTA Z CHF.MTĄ. 



je do postpliocenu zaliczać. Są to oczywiście utwory fluwioglacyalne, spojone 

 lepiszczem żelazistern. 



Jakem to już powyżej zaznaczył, utwory fluwioglacyalne zajmują caty 

 kąt południowo-wschodni badanego regionu, na południo od pasma moren 

 czołowych; w tej miejscowości składają się one z piasków uwarstwionych, któ- 

 re zapełniają doliny rzek i zajmują wyniosłości. Łączą się one tak ściśle 

 z piaszczystemi utworami aluwialnemi licznych rzek, że racyonalne ich odróż- 

 nienie jest niemożliwem. 



7) Moreny czołowe. Koło Kalisza w granice państwa wchodzi 

 z Poznańskiego ') pas moren czołowych, który ciągnie się z przerwami w po- 

 staci łukowatych odcinków na południo-wschód, na południe nieco od Wida- 

 wy. Jak w Poznańskiem morenę czołową wyobraża szereg wzgórz o zaokrą- 

 glonych zarysach, które, o ile sądzić można na podstawie drobnych przekro- 

 jów, posiadają jądro z fluwioglacyalnyeh piasków i żwirów, pokrytych mar- 

 glem lodowcowym z liczne mi rozsianemi po nim wielkiomi głazami (Blockte- 

 strenung). Oczywiście są to typowe „Staumoriinen". 



o 



§) A sar. W zachodniej części obszaru zbadanego, pośród miejscowości 

 zlekka falistej, przez margle lodowcowe pokrytej, leżą to samotne, to w grupy 

 zebrane długie wązkie wzgórza do 6 — 10 m wysokie, wydłużone, przeważnie 

 z północo-zachodu na południo-wschód, niekiedy do trzech wiorst długie, nie- 

 kiedy krótsze — do 200 — 800 sąż. mierzące; wzgórza te rozgałęziają się nie- 

 kiedy. Składają się one z piasku drobno lub grubo-ziarnistego lub żwiru, 

 niekiedy, jak we wzgórzu nad Nerem, bardzo grubego. Zwir ten nosi wyra- 

 źne ślady działania wód bieżących, gdyż kawałki marglu kredowego są obto- 

 czone we właściwe tej skale płaskie otoczaki. 



Pojawianie się tych wzgórz pośx*ód miejscowości przez margle lodowcowe 

 zajętej, w pobliżu moren czołowych, kierunek zgodny wogóle z prawdopodo- 

 bnym kierunkiem ruchu mas lodowych, budowa i kształty wreszcie dają nam 

 możność zaliczenia ich do asa r ze znacznem prawdopodobieństwem. 



s) Piaski dolinowe (Thalsand) są szerzej rozprzestrzenione tylko 

 w części południowo-zachodniej zbadanego regionu, którą przerzynają wielkie 

 doliny Warty i Prosny; w dolinach tych piasek tworzy terrasy dawne. Głównie 

 wszakże piasek dolinowy rozprzestrzeniony jest w dolinach poprzecznych, któ- 

 re się ciągną od Widawki do Prosny przez Brzyków, dolinę Olesznicy, rzeki 

 bez nazwy i rz. Łużycy. Doliny te towarzyszą z południa pasmu moren czo- 

 łowych i prawdopodobnie służyły do odpływu na zachód wód Widawki, War- 

 ty i Prosny, a może i Pilicy. 



Siemiradzki 2 ) uważał te doliny za najstarsze koryto Wisły, która, zata- 

 mowana przez lodowiec pod Puławami (Nowo-Aleksandryą), miała się skiero- 



') Berendt i Keilhack. Endmoranen Łn der Prowinz Posen. Jahrb kgl. 1'ienss. 

 Laiidesanst. 1897. 



Sprawozd. z badań geolog, w gub. Piotrk. i Kalis. 



