Ł LEWIŃSKI. - S I' K A \\'U7j L) A X I K Z BADAŃ GEOLOGICZNYCH. 



9] 



wać w dolinę Pilicy— "-a stamtąd do Widawki i Prosny. Zdanie to oczywiście 

 jest wynikiem jakiegoś nieporozumienia, gdyż Puławy leżą o 50 wiorsl aa po- 

 łudnie od ujścia Pilicy, wody więc, zatamowane pod Puławami, nie mogły 

 szukać odpływu przez dolinę Pilicy, o 50 wiorst na północ położoną i przez lo- 

 dowiec pokrytą. Brak wreszcie śladów starej doliny, któraby łączyła koryto 

 Wisły pod Puławami z korytem Pilicy, przeciwnie, koryta te oddzielają dość 

 wyniosłe północne zbocza wyżyny środkowo -polskiej. 



UTWORY WSPÓŁCZESNE Oj. 



Drugorżędnem zaledwie jest znaczenie współczesnych utworów aluwinl- 

 nych w obszarze przeze mnie zbadanym; zajmują one nieco większe przestrzenie; 

 tylko w dolinach Warty i Prosny i w dolinie Warszawsko-Berlińskiej. 



Utwory to wypełniają drobne doliny i zagłębienia w warstwie marglu 

 lodowcowego, który, jak tego liczne dowiodły wiercenia, stanowi podłoże 

 tych zagłębień i dolin. Nawet w tak wielkiej dolinie, jak dolina Prosny, pod 

 4 — 6 m aluwium leżą marglo lodowcowe. 



Utwory aluwialne składają się z torfu, piasku drobno i gruboziarnistego 

 i ze żwiru. Przeważnie, gdy grubość aluwium jest dość znaczna, dostrzegamy 

 takie kolejne następstwo warstw: żwir lub gruboziarnisty piasek zostaje zastą- 

 piony przez drobnoziarnisty, gliniasty, z domieszką cząstek torfowych; cały 

 szereg zaś kończy torf. Kolejność ta dowodzi stopniowego zmniejszania 

 się szybkości prąciu i ilości wody, które po dolinach rzecznych przepływają: 

 obecnie wszystkie te doliny znajdują się w stadyum zarastania torfem i wy- 

 pełniania utworami ilastemi. 



Ukształtowanie powierzchni badanego obszaru jest wynikiem budowy 

 i składu utworów lodowcowych, tak że mogę doń w całej rozciągłości zasto- 

 sować słowa Wahnschaffego r ), dotyczące niżu północno-niemieckiego: 



„Seit dem Verschwinden des Inlandeises haben sieli die durch Aufschiit- 

 tungen desselben bediengton Obcrflachenfornien im norddeutschen Flachlan- 

 de nicht wcsentlich Veriindert, der \'erwitterung und Erosion hier nur in vn- 

 haltmssmassig geringem grade thatig gewesen sind. Wenn wir nurdiejeni- 

 gen Umgestaltungen innerhalb der Postglacialzeit in Betracht ziehen, welche 

 von wesentlichem Einfluss auf die Entwiekelung des Landschaftscharakters 

 gewisser Gebiete gewesen sind, so beschriinken sieli diesclben der Hauptsache 

 nach auf eine weitere Ausfiillung der grossen Thalebenen, der Niederungen 

 und Einsenkungen innerhalb der Dilimalfliichen, und auf die Erosion der 

 heutigen Biiche und Fliisse". 



Cały obszar przeze mnie opisany pokrywają utwory moreny dennej trze- 



') 1. c, str. 210. 



