92 



DZIAŁ II. — GEOLOGIA 7, CHEMIĄ. 



ciego zlodowacenia, jest to więc typowy „Grundmoranenlandschaft", wy- 

 kształcony według trzech typów, jakem to już w rysie brohydrografićznym 

 zaznaczył. 



Część wschodnia, od Warszawy do Domaniewic — jest to bardzo równa 

 wyżyna dyluwialna, zlckka nachylona ku północy, ku dolinie Warszawskó- 

 Berlińskiej, która zaznacza jeden z przystanków cofającego się lodowca trze- 

 ciego zlodowacenia. Wody powierzchniowe odpływały po drobnych nierów- 

 nościach wyżyny dyluwialnoj; wobec słabego nachylenia i nierozczłonkowa- 

 noj powierzchni wytworzyły się liczne równoległe rzeczki, prostopadłe do do- 

 liny Warszawsko -Berlińskiej. Rzeczki te, prawdopodobnie skutkiem swej 

 liczby, oczywiście zawsze mało wód posiadały i nie wyżłobiły sobie dolin 

 znaczniejszych; obecnie zaś doliny ich zapełniają się torfem i piaskiem, równa - 

 jąc nierówności, przez okres lodowcowy pozostawione. 



Środkowa część obszaru od Domaniewic do Łodzi, nierówna, wzgórzy- 

 sta — to obszar rozwoju drumlinów. Rzeki zajmują doliny między poszcze- 

 gólnemi drumlinami, które nie stawiają ich biegowi poważnych przeszkód 

 wobec niezbyt znacznych wymiarów i braku łączności między jednem wzgó- 

 rzem a drugiem; lecz. 'skutkiem bardziej skomplikowanego ukształtowania po- 

 wierzchni, rzeki są bardziej kręte, bieg ich nie jest tak równoległy, odchylają 

 się wreszcie niekiedy od przeważającego północnego kierunku. 



( >bszar zachodni od Łodzi do Kalisza — to zupełnie nieprawidłowa, słabo 

 falista Grrundmoranenlandschaft; skutkiem tej nieprawidłowości jest zmienny 

 bieg rzek, liczne ich połączenia. Asary i moreny czołowe komplikują ukształ- 

 towanie powierzchni, jak rówńież wielkie doliny Warty i Prosny. 



Innego znowu typu jest ukształtowanie powierzchni zachodniego kąta 

 opisywanego obszaru. Kąt ten leży na południe od pasma moren czołowych. 

 Cechę podstawową jego stanowi dolina poprzeczna, przez rzeki Widawkę, 

 W artę i Prosnę wyżłobiona wówczas, gdy lodowiec ich wody od północy za- 

 trzymał. Stadyum to oznaczają moreny czołowe. Z piaskami tej doliny dy- 

 luwialnej łączą się piaski rluwioglacyalne, wymyte przez wody z pod lodowca, 

 jego „Sandr". Obecnie rzeki korzystają z tych dolin, przenoszą i przerabiają 

 dawne osady piaszczyste, które wraz z aluwialnemi tworzą nierozwikłaną 

 całość. 



V. Kopaliny pożyteczne. 



Kopalin pożytecznych znajduje się bardzo mało w granicach obszaru 

 zbadanego. 



Rudy ż «! 1 a z n e. W bardzo niewielkiej ilości znajdują się między War- 

 tą a Prosną, w miejscowości, przez piaski aluwialne i dyluwialne zajętej; rudy 

 te eksploatowano niegdyś i przerabiano w dymarkach, po których śladów nawet 

 się nie zostało. W końcu w. XVIII hr. Dethusy zbudował wielki piec pod Czaj- 

 kowem, który zużytkowywał rudy okoliczne, lecz wobec braku rudy przestał 



