96 



DZIAŁ U. — GEOLOGIA Z C HEM TĄ 



Zanim jednak opiszę sam fakt, chciałbym w kilku słowach wspomnieć 

 o geologii badanego przeze mnie regionu, o ile to ma łączność z mojemi spo- 

 strzeżeniami. Warstwy węglowe występują tu na powierzchnię i w wielu 

 miejscach eksploatacya węgla prowadzona jest robotami odkrywkowemi. 

 Pokłady węgla dzielą się na 3 grupy: 1) gruby pokład, zwany „Reden" 

 (od 8 — 18 metr.), 2) pokłady leżące pod Redenem — podredenowskie, 3) po- 

 kłady leżące nad Redenem — nadredenowskie. Upad ich w Dąbrowie na PdZ 

 pod kątem 15° — -45°; w kierunku z Pu W na PdZ spotyka się wychodnie 

 warstw coraz to młodszych. Tak więc najstarszemi będą piaskowce Gołono- 

 skie, zawierające skamieniałości morskie (na wschód od góry Gołonóg); dalej 

 na PdZ spotykamy wychodnie warstw młodszych, mianowicie pod redenowskich 

 (warstwy te składają się przeważnie z piaskowców, iłołupków; pokłady węgla 

 podredenowskie eksploatują kopalnie: ,, Flora - ', „Jan" i inne), jeszcze dalej 

 na PdZ wychodnie pokładu Reden (eksploatacya na kopalniach: „Reden", 

 „Paryż" i inne) i wreszcie warstw nadredenowskich (piaskowce gruboziarni- 

 ste, iłołupki, zlepieńce, piaskowce mikowe i pokłady węgla, eksploatowane 

 na kopalni „Ignacy" i inn.). Co dotyczę wieku danych utworów, to zdania 

 o tern wielokrotnie się zmieniały. Był czas, kiedy utwory węglowe danego 

 regionu zaliczano wogóle do działu produkcyjnego, nie oznaczając wszakże 

 bliżej, do jakiego piętra należą (Pusch), i było to wówczas, kiedy jeszcze przy- 

 puszczano, że nasz system węglowy pozbawiony jest najzupełniej w 7 szelkich 

 szczątków świata zwierzęcego. 



W dziele Puscha „Geognostische Beschreibung von Polen" cz. I na 

 str. 171 znajdujemy takie zdanie: „Unser Steinkohlengebirge ist vollig frei 

 von allen thierischen Ueberresten". Wkrótce jednak po tern zapewnieniu 

 Puscha znaleziono wielką obfitość skamieniałości morskich w piaskowcach 

 Gpłonoga u przekopu Dr. Ż. Iwangr.-Dąbrowskiej i Warsz. -Wiedeńskiej 

 (Ohonetes Hardrensis, Śtreptorhynchus crenistria, Bellerophon Urii, Orthoce- 

 ras undatum, Phillipsia mucronata, Littorina obscura i w. inn.), które dały 

 możność bardziej dokładnego określenia wieku danych utworów na podsta- 

 wie analogii z zagłębiami węglowemi Anglii, Westfalii, Belgii, gdzie warstwy 

 z typową fauną morską występiiją prawie na granicy między dolnym a gór- 

 nym działem systemu (100 stóp ponad dolnym działem). Tak więc Gołono- 

 skje piaskowce zaliczone zostały do dolnego piętra działu produkcyjnego 

 (Roemer) '). Następnie badanie paleofytologiczne p. Tondery, oparte na kla- 

 sycznym dziele D. Stura 2 ) zmieniły dość zasadniczo poglądy Roemera. 



K. Tondera '■'■) znalazł w Gołonogu u przekopu Dr. Ż. Iwangr.-Dąbro w- 



') F. Roemer. Geologie von Oberschlesien. Wrocław, 1870. 



2 ) 1). Stur. Beitrage zur Kentniss der Flora der Vorwelt. (Abhaiidl. d. k. k. geol. 

 Eteiohsańśt. tom VITL, zesz. 1, 2; fc. XI, część 1, 2). 



- 1 ) F. Tondera. Przegląd roślin kopalnych zebranych w pokładach węglowych 

 Dąbrowy i G-ołonoga w Królestwie Polskiom. Rozprawy i Sprawozdania wydziału 

 matematyezno-przyrodniczego Akademii Umiejętności w Krakowie t. XX 189U r. 



