48 



DZIAŁ III. -BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



rzeczkaSwędrnia, przepływa w najbliższych okolicach miasta. Kalisz jest oto- 

 czony wzgórzami, z których najwyższe wzniesienie stanowi starożytna wieś 

 Chełmce, odległa od miasta o 2 mile, i nawet z dalszych okolic widoczna. 

 Owe wzgórza, które szczególniej panują z południowo-wschodniej strony, a roz- 

 poczynają się już w powiecie kolskim, bardzo urozmaicają krajobraz. Grunt 

 przeważnie dyluwialną formacyą pokryty, a niedaleko miasta we wsiach Szale 

 i Trojanowie pod Opatówkiem, wyłania się formacyą jurajska, jak o tetn 

 świadczą szczątki pieców wapiennych i kupy wapniaków bardzo bogatych 

 w skamieniałości jurajskie. We wsi Chełmce występują żwirowiska. Nizina 

 kaliska w wielu miejscach, jak w Tyńcu, w Pólku i innych miejscowościach, 

 obfituje w torfowiska, reszta okolicy posiada przeważnie grunty ciężkie mar- 

 glowate i tern się tłumaczy występowanie niektórych rodzajów roślin, które 

 w innych okolicach do rzadszych zaliczyć należy. 



Porównywaj ąc pod względem botanicznym powiat kaliski i graniczące 

 z nim powiaty z powiatem kolskim '), okazuje się, że pierwszy jest bogatszy 

 pod względem rodzaj ów i gatunków, prócz tegowpowiecie kaliskim i sąsiednich 

 ukazują się niektóre rodzaje i gatunki, których wcale nie dostrzeżono w kol- 

 skim powiecie, albo też należą one do bardzo rzadkich. 



Cryptogamae. 



Filices. 



Pteris aąuilinaLin. b. obfita we wszystkich lasach powiatu kali- 

 skiego. Polypodium vulgare Lin. Lasy miejskie, Rozżały, Winiary, 

 wogóle dosyć rzadka. Phegopteris driopteris Fee (Polyp. Dryopteris 

 Lin.). Kamień. Phegopteris polypodioides Fee (Polypodium Phegop- 

 teris Lin.). Rozżały, Zbiersk. Asplenium filix femina Bernh. b. pospo- 

 lita we wszystkich lasach, podobnież jak iAspidiumfilix mas Schwartz 

 (Polystichium Filix Mas. Rth.). 



Aspidium spinulosum Schwartz (Polystichium spinulosum DO). 

 Dembe, Kamień. 



Equisetaceae. 



Equisctum palustre L. Wszędzie pospolity. E. arvense L. Ży- 

 dowo, Lis. E. maximum Lamk. (E. Telmateja Ehrh.). Murowaniec, Żydowo. 

 E. hie m a 1 e L. Piwonice, E. 1 i m o s u m L. i E. s i 1 v a t i c u m. Rozżały, Pi- 

 wonice. 



') „Pamiętnik Fizjograficzny". Tom XIII. Drymmer: „Sprawozdanie z wycieczki 

 botanicznej odbytej w okolice Koła i Sompolna." 



