20 



DZIAŁ V. — MISCE LLANEA. 



Dla uzupełnienia tablicy batymetrycznej, załączonej do niniejszej 

 pracy, a przedstawiającej wyniki pomiarów głębokości, dokonanych na zacho- 

 dnich rozczłonkow aniach jeziora Wigierskiego, nadmienić wypada, że do po- 

 miarów używaliśmy sondy ołowianej (używanej przez prof. Dybowskiego na 

 Bajkale), przymocowanej do długiej mocnej liny wymierzonej; za pomocą tego 

 samego przyrządu, od czasu do czasu, wydobywaliśmy próbki dna. Okazało 

 się, że wszędzie w badanych przez nas jeziorach na dnie leży bardzo gruba 

 warstwa mułu drobnego, złożonego z mieszaniny cząstek mineralnych i orga- 

 nicznych; wśród pierwszych przeważa wapno — wśród drugich okruchy ramie- 

 nicy (chara) i muszli mięczaków. 



Ludność okoliczna utrzymuje, że pod mułem znajduje się warstwa białej, 

 lepkiej, spoistej gliny. Glina ta ma posiadać taką własność, że utrzymuje nad- 

 zwyczaj mocno wbite w nią przedmioty: słupy, koły lub wiosła; „raz wbite 

 w nią koły w żaden sposób nie dają się z powrotem z niej wyciągnąć". Pró- 

 bowałem w pobliżu brzegów i na mieliznach wetknąć głęboko pod muł wiosło: 

 zagłębić się daje bardzo łatwo, lecz wydobyć z powrotem takie kilkometrowe 

 wiosło jest bardzo trudno. Istnienie takiej „chwytającej" —spoistej gliny na 

 dnie jeziora Wigierskiego zdaje się potwierdzać przygoda, która mię spotkała 

 27 lipca r. 1903. Podczas mierzenia głębokości na granicy między „Wigier- 

 kami" a Wigrami rzuciłem sondę do wody na środku jeziora dość pośpiesznie, 

 tak, że upaść musiała na dno ze znacznym impetem. I otóż ku wielkiemu me- 

 mu zdziwieniu i zaniepokojeniu żadną siłą następnie nie mogłem z dna sondy 

 wyciągnąć; żadne wysiłki, ani targanie nie pomagały — sondę jak gdyby ktoś 

 nieruchomo do dna przywiązał. Już byłem zdecydowany uważać ten tak cen- 

 ny dla nas przyrząd za stracony, gdy przyszła mi myśl przywiązania do zwy- 

 kłego sznura jeszcze długiej liny i spróbowania, czy nie uda się wyrwać sondy 

 pod kątem; przywiązałem więc koniec liny do łódki i zaczęłem z całych sił 

 wiosłować w stronę, jak gdyby uciekając od tego miejsca, gdzie sonda uwię- 

 zła. Po całogodzinnych wysiłkach i próbach ciągnienia sznura w różnych 

 kierunkach, udało się nareszcie przyrząd ocalić. Wydobyta nareszcie sonda 

 (z głębokości 42 m) była całkowicie oblepiona lepką gliną. Termometr umo- 

 cowany do niej wskazywał 8° (na powierzchni było 14°). 



Największą trudność w robieniu pomiarów batymetrycznych stanowiło 

 oryentowanie się dokładne w kierunku poziomym, żeby miejsca, w których 

 notowaliśmy głębokość znajdowały się na stałej, dokładnie określonej odle- 

 głości. 



Najłatwiejszym i najpraktyczniejszym w tym względzie był następu- 

 jący sposób. 



Przed rozpoczęciem pomiarów obliczaliśmy dokładnie, ile uderzeń wio- 

 seł trzeba na naszej łódce zrobić, ażeby wymierzoną (na brzegu) przestrzeń 

 przejechać, licząc się naturalnie ze stanem i kierunkiem wiatru, z siłą i pośpie- 

 chem wiosłującego. 



