02 



Wynika stąd, że amplituda temperatur średnich miesięcznych spada od po- 

 wierzchni gruntu ku górze tylko do wysokości 2 — 3 km, poczem następuje powolny 

 lecz stały wzrost, trwający przeciętnie do 7 km wysokości; od tego maximum ampli- 

 tuda spada znowuż do minimum koło 13 km. 



Zarazem ulegają przesunięciu i okresy występowania temperatur skrajnych. Gdy 

 na powierzchni gruntu minimum w Europie Środkowej występuje w styczniu, prze- 

 suwa się ono ku marcowi na wysokości 7 km, aby następnie powrócić do grud- 

 nia dla 15 km. 



Maximum temperatury przesuwa się bardzo niewiele i przypada w sierpniu 

 do wysokości 12 km, poczem występowanie maximum przyspiesza się o jeden 

 miesiąc. 



Te zawiłe stosunki spowodowane są współdziałaniem trzech czynników, a mia- 

 nowicie przewodnictwa cieplnego lub prądów konwekcyjnych, ciepła kondensacyi 

 i promieniowania. Wpływ pierwszego czynnika daje zmiany podobne, jak i dla tem- 

 peratur gruntowych, ale przeciwdziałają mu, począwszy od pewnej wysokości, wpływy 

 pary wodnej unoszonej z warstw dolnych powietrza. Te ostatnie wpływy bardziej 

 opóźniają pojawienie się minimum niż maximum, gdyż para wodna, nie tamując 

 ogrzania, przeciwdziała ochłodzeniu wskutek kondensacyi. 



Co do promieniowania, to przyspiesza ono czasy występowania temperatur 

 skrajnych, gdyż ogrzanie zachodzi pod działaniem promieni o wiele szybciej niż 

 wskutek wpływu prądów konwekcyjnych. Z tego też powodu temperatury skrajne 

 w stratosferze zlewają się prawie z okresami najwyższego i najniższego stanowiska 

 słońca. 



Według E. Golda możemy rozróżniać w związku z wahaniem rocznem tempe- 

 ratury niejako cztery piętra w atmosferze, widoczne z następującego zestawienia dla 

 dwóch grup w Europie: lądowej (Berlin, Monachium, Strassburg, Wiedeń) i nadbrzeż- 

 nej (Uccle, Paryż, Hamburg oraz stacye angielskie). 



Wahanie temperatury w okresie rocznym. 



Wysokość 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15km 



II lądowa / 14 - 8 13 116 112 11 5 12 ' 3 lSA 13 6 13 - 4 10,5 6 ' 4 3<6 17 L3 2,2 2 - 5 

 B\ °nad- } 1 1.3 11.1 10.5 10.7 11.4 12.1 12.3 11.7 10.5 8.8 5.9 4.0 j 3.3 4.3 5.7 5.5 



< I brzezna ' 



I piętro II piętro III piętro IV piętro. 



Pierwsze piętro, sięgające od dołu do 2V 2 km wysokości, odznacza się spadkiem 

 amplitudy w przebiegu rocznym temperatury. Wpływają na to inwersye dolne zimą, 

 a prądy konwekcyjne w lecie. 



Piętro drugie (sięgające do 572 km na wybrzeżach, a do 7 1 /? na lądzie) ma 

 amplitudę wzrastającą wraz z wysokością, co objaśnia się tern, że na wysokościach 

 tych mamy w zimie maximum cyrkulacyi, a w lecie poziomy odnośne znajdują się 

 poniżej tego maximum. 



Piętro trzecie (okrągło do 12 km wysokości) odznacza się amplitudą spadającą 

 ku górze; w zimie rozpoczyna się tu bowiem inwersya górna, a w lecie jest maxi- 

 mum cyrkulacyi. 



