93 



Na piętrze czwartem (powyżej 12 km) amplituda rośnie, gdyż w zimie przeważa 

 izotermia, a w lecie inwersya. 



Interesujące jest także porównanie gradientów temperatury (na 100 m) otrzyma- 

 nych ze wzlotów balonowych z danemi, wyprowadzonemi z obserwacyj na stacyach 

 górskich. Podajemy poniżej te gradienty dla Europy Środkowej i dla Ameryki Pół- 

 nocnej, poprzedzając te dane wartościami temperatur średnich na różnych wysokościach 

 nad powierzchnią gruntu według wzjotów balonowych. 



a) Temperatury średnie na różnych wysokościach. 





Pow. 

 gruntu 



lkm 



2 km 



4 km 



6km 



8 km 



lOkm 



12 km 



14km 



16 km 



Batavia (6° S) . . . 



26 



20 



14 



4 



-7 



-20 



-36 



-53 



-72 



-78 



Atlantyk (30° N) . . 



22 



15 



12 



1 



-11 



-25 



-40 



-56 



-63 



-64 



Amer. Półn. (42° N) . 



17 



10 



5 



-5 



-18 



-33 



-46 



-53 



-55 



-55 



Europa Środk. (52£°N) 



9 



5 







-11 



-24 



-38 



-50 



-54 



-54 



-54 



Pawłowsk (59 S /„°N) . 



2 



-2 



-6 



-18 



-30 



-43 



-50 



-51 







b) Gradienty temperatury na 100 m wzniesienia. 





Europa Środkowa 



Ameryka 



Północna 



Zima ' 



Wiosna 



Lato 



Jesień 



Zima 



Wiosna 



Lato 



Jesień 



Pow. gruntu — 



5 km . 



0.42 



0.54 



0.55 



0.49 



0.45 



0.60 



0.61 



0.59 



6 -10 km . 





0.65 



0.61 



0.69 



0.67 



0.60 



0.72 



0.71 



0.7! 



11 — 15 km . 





0.07 



0.06 



0.09 



0.15 



0.12 



0.14 



0.11 



0.23 



Pow. gruntu — 



15 km . 



0.38 



0.40 



0.44 



0.44 



0.39 



0.49 



0.48 



0.51 



Gdy wartości i przebieg gradientów bliżej powierzchni gruntu niezbyt różni się od 

 stosunków, znalezionych dla stacyj górskich, różni on się znacznie w warstwach wyż- 

 szych atmosfery. Z danych dla temperatur średnich wynika także, że górna warstwa 

 inwersyjna^opuszcza się na dół w miarę posuwania się od południa ku północy. 



Gdy między zwrotnikami stratosfera rozpoczyna się na wysokości 16 km, 

 w Europie Środkowej liczymy ją już od 11 lub 12 km, a w Laplandyi już od 10 km; 

 zarazem zachodzi tu stosunek tego rodzaju, ze im wyższa jest warstwa troposfery, 

 tern niższą jest temperatura t. zw. górnej warstwy izotermicznej. 



Na zakończenie wspomnimy jeszcze o następującej osobliwości stacyj górskich, 

 że są one mianowicie zimniejsze od otaczających warstw powietrznych. Tak np. 

 dane z Góry Śnieżkowej w Sudetach są, według wzlotów Artura Bersona, niższe 

 od temperatur obserwowanych we wzlotach balonowych; różnice dochodzą, jak się 



