102 



dopiero w szerokościach wyższych zaczyna się silniej uwydatniać wpływ położenia 

 słońca, powodując chłodniejszą zimę w porównaniu z latem. Wobec jasnego nieba 

 w tym klimacie mamy znaczną amplitudę dobową temperatury, która cechuje także 

 i okolice górskie. 



Międzyzwrotmikowy typ monsunowy. 



W międzyzwrotnikowym klimacie monsunowym różnice między porami roku 

 ulegają, jak się zdaje, jeszcze dalszemu zwiększeniu. W Indyach odróżniamy trzy 

 pory roku: porę umiarkowaną z suchymi wiatrami lądowymi w zimie, porę gorącą 

 na wiosnę i wczesnym latem (marzec do maja lub czerwca) i porę deszczową w lecie 

 właściwym, w którym upały są łagodzone zarówno pokrywą chmur, jak i panującymi 

 wiatrami morskimi. 



W obu półkulach, na biegunowych stronach klimatów kontynentalnych i monsu- 

 nowych tam, gdzie one na wschodnich częściach kontynentów przechodzą z między- 

 zwrotnikowych w pozazwrotnikowe, spotykamy już nieco większe (powyżej 10°) 

 wahanie roczne temperatury oraz nieco niższą wartość średniej rocznej (jednak jeszcze 

 powyżej 20° w większości wypadków). Lecz i tutaj miesiąc najzimniejszy ma 

 jeszcze powyżej 8°, tak że wegetacya nie jest tamowana przez chłody, zaś lato jest 

 w dalszym ciągu upalne (28 — 30° C). Te klimaty przejściowe możnaby nazwać pod- 

 zwrotnikowymi klimatami kontynentalnymi i monsunowym i. 



Typ klimatyczny pasatów. 



Stosunki temperatur w klimacie pasatów są bardzo różne na wybrzeżach i w głę- 

 bi lądów. W klimacie wybrzeżnym strefy pasatowej temperatura jest względnie nizka 

 częściowo dlatego, że wiatry i prądy morskie przychodzą z wyższych szerokości 

 geograficznych, częściowo zaś wskutek zimnych wód głębinowych, wydostających się 

 na powierzchnię i przyczyniających do tworzenia się mgieł, które wraz z wiatrami 

 wchodzą na lądy. Temperatura na tych wybrzeżach jest przeciętnie 6 do 8° niższa, 

 niż na wybrzeżach wschodnich w jednakowych szerokościach. Wskutek powolnego 

 ogrzewania się morza porą najgorętszą jest tu przeważnie środek lata i jesień. 



W głąb lądu temperatura szybko wzrasta; wiatry brzegowe nie przenikają dalej 

 w obręb kontynentu, zimne wody nadbrzeżne nie uwidaczniają więcej swego wpływu, 

 a mgły ulegają szybko rozwianiu. Niebo jest przeważnie jasne, w ciągu dnia wystę- 

 pują tu najwyższe na ziemi wartości temperatury powietrza, które mimo to jednak 

 nie są tak dokuczliwe jak w wilgotnym klimacie międzyzwrotnikowym, chyba że po- 

 wietrze jest wypełnione drobnym piaskiem. Z drugiej zaś strony noce są dość chłod- 

 ne wskutek dużego wypromieniowywania w tym czasie. 



Amplituda dobowa temperatury przekracza 20° w Saharze, a na niektórych wy- 

 sokich płaskowzgórzach dosięga 40° i wyżej. Także i amplituda roczna staje się dość 

 znaczną wraz z wzrostem szerokości geograficznych: lipiec ma przeciętnie powyżej 32°, 

 styczeń tylko 10 do 20°. Średnie maximum bezwzględne przekracza w Saharze 45°, 

 najniższe wynosi mniej niż 10°, spadając nawet poniżej punktu zamarzania w czę- 

 ści NW Sahary. 



Typ oc e a n i c z n o - p o d z wr o t n iko wy. 



Klimat ten, nazwany przez Hettnera etezyjskim, występuje w czystej swej 

 postaci tylko na zachodnich wybrzeżach oceanów i na morzach śródlądowych, wrzy- 



