103 



nających się w kontynenty. Ponieważ mamy tu już do czynienia z nieco wyższemi 

 szerokościami geograficznemi, więc spotykamy już większe niż w strefie niiędzyzwrotni- 

 kowej amplitudy temperatur między porami roku, chociaż, wobec wpływów oceanicz- 

 nych, są one względnie niewielkie dla danych szerokości. 



W lecie (suchem wobec przewagi wiatrów pasatowych), panuje jasna i ciepła 

 pogoda z temperaturami, miarkowanemi przez wpływ wiatrów morskich; temperatura 

 przeciętna lipca nie przekracza przeważnie 22°. Zima jest stosunkowo bardzo łagodna 

 pod działaniem przeważających wiatrów morskich i większego zachmurzenia; przebieg 

 jej jest o wiele łagodniejszy, niż w odpowiadających częściach wschodnich na kon- 

 tynentach. 



Najzimniejszy miesiąc ma jeszcze temperaturę ponad 0° C, jest jednak już o tyle 

 chłodny, że wegetacya roślinna ulega przerwie. W Europie rośnie w kierunku wschod- 

 nim amplituda roczna temperatury, dając stopniowo przejście do typu bardziej śród- 

 lądowego. W Kalifornii i Chile mamy klimat etezyjski o typie szczególnie morskim; 

 występuje tu charakterystycznie większy chłód lata w porównaniu z latem w Europie, 

 gdy zimy są tam raczej cieplejsze. 



Typ kontynentalno-podzwrotnikowy. 



Ten typ bardziej śródlądowy wytwarza się przez zanikanie wiatrów morskich 

 i większą suchość; także i w zimie pogoda jest przeważnie sucha i słoneczna. 

 Deszcze spadają przeważnie na wiosnę, która naogół ma także niewielkie tylko za- 

 chmurzenie. 



Z tych względów stosunki dla przebiegu temperatury zachodzą tu podobne, 

 jak i w klimacie pasatów; ponieważ jednak znajdujemy się tu już w nieco wyższych 

 szerokościach geograficznych, znajdujemy większe różnice temperatury między porami 

 roku. Zwłaszcza chłodniejszą jest tu zima, która wstrzymuje już wegetacyę roślinną, 

 gdy natomiast lato pozostaje wciąż bardzo upalne. 



Dość znaczne jest także wahanie dobowe temperatury, co objaśnia się malem 

 zachmurzeniem, oraz silnem promieniowaniem w ciągu dnia i wypromieniowaniem 

 w nocy. 



Dziedziny pozazwrotnikowe. 



Przechodząc do stref pozazwrotnikowych, a więc do stref umiarkowanych i bie- 

 gunowych, znajdujemy jako wspólną cechę ich stosunków cieplnych większą amplitudę 

 roczną oraz większe naogół zmiany nieokresowe, a natomiast zmniejszone wartości 

 wahań dobowych temperatury powietrza. Pozatem występują tu duże różnice i to 

 w dwóch kierunkach. 



Przedewszystkiem temperatury zmieniają się wraz z szerokością geograficzną, 

 wraz z którą wzrasta amplituda pór roku oraz zmniejsza się efekt ogrzania. Z tego 

 względu rozróżnić należy następujące poddziały: 1) właściwy umiarkowany (północny 

 i południowy), 2) podbiegunowy (podarktyczny i podantarktyczny) i 3) biegunowy 

 (arktyczny i antarktyczny). Następnie zaś stosunki temperatury zmieniają się wraz 

 z układem cyrkulacyi atmosferycznej, z przewagą wiatrów lądowych lub morskich, 

 a więcej jeszcze zależnie od przewagi prądów wstępujących lub zstępujących, warunku- 

 jących pogodę pochmurną lub jasną. 



