106 



wchodzi nadto wgłąb kontynentu za pośrednictwem wrzynających się w niego mórz 

 śródlądowych. Ale wobec rozległości kontynentu Eurazyi wpływy oceaniczne słabną 

 stopniowo, ustępując miejsca klimatom kontynentalnym, które tu rozwijają się nawet 

 w formie krańcowej. 



Bardzo dużą amplitudą dobową i roczną odznaczają się przytem rozległe 

 obszary suche, z których znaczne części posiadają klimat wyżynowy (np. w Tybecie). 

 Mroźne zimy i upalne lata odzwierciadlają się także we wschodnio-azyatyckim kli- 

 macie monsunowym, jakkolwiek są one — zwłaszcza na półwyspach i wyspach — nieco 

 osłabione wpływem morza. Wielkie znaczenie klimatyczne posiadają także góry, 

 przechodzące w Azyi z zachodu na wschód i oddzielające szerokości północne od 

 południowych. Mroźne wichry północne nie mogą przeniknąć na południe, a upalne 

 wiatry południowe znajdują zaporę od północy. 



W związku z powyższemi właściwościami znajdujemy następujący obraz ter- 

 miczny Eurazyi. Izotermy lipca podnoszą się słabo od wybrzeży atlantyckich w kie- 

 runku wschodnim, aby w blizkości mórz pobocznych Oceanu Spokojnego dość stro- 

 mo w wielu wypadkach opuszczać się ku południowi. Izotermy stycznia podnoszą 

 się stromo na Atlantyku, następnie opuszczają się ku S lub SE, aby znowu górować 

 na wybrzeżu wschodniem. W przeciętnej rocznej temperatura spada z W ku E. 

 Najniższe temperatury przeciętne zimy (koło — 50°) znajdują się w Syberyi NE, 

 najwyższe temperatury lata (35° C) w przednio - azyatyckim obszarze suchym. Ampli- 

 tuda roczna jest niewielka (około 10°) na wybrzeżu zachodniem; wzrasta ona ku wscho- 

 dowi, dochodząc do 65" C w Syberyi NE. 



Granica długiej i krótkiej pory letniej (określana przez czas trwania tempera- 

 tury przeciętnej ponad 10° w czasie dłuższym lub krótszym od 4 miesięcy) leży na 

 półwyspie Skandynawskim w przybliżeniu pod 60° N; zniża się ona stopniowo ku 

 wschodowi i przecina wybrzeże wschodnie w szerokości około 50° N. Natomiast 

 granica południowa zim chłodnych (wywołujących już przerwę wegetacyi) wypa- 

 da pod 40° N na zachodzie i w przybliżeniu pod 30" N na stronie wschodniej 

 kontynentu. 



Afryka. Klimat Afryki ma naogół charakter wyraźnie kontynentalny; wpływ 

 łagodzący morza (obniżający temperaturę między zwrotnikami) przenika tu niewiele 

 wgłąb kontynentu. Temperatury, sprowadzone do poziomu morza, wypadają tu 

 szczególnie wysokie. Przytem wpływ wyniesienia nad poziom morza ujawnia się 

 tutaj bardziej w chłodach nocnych (a w szerokościach wyższych także i w występo- 

 waniu chłodniejszej pory roku), niż w złagodzeniu upałów w ciągu dnia. 



Właściwy klimat wyżynowy znajdujemy tu na większych obszarach w Abissynii. 

 Najwyższe zaś temperatury przeciętne mamy w lipcu w Saharze (powyżej 35° C), 

 a w styczniu w trójkącie południowo-afrykańskim. Najniższe temperatury miesięczne 

 nie schodzą przeważnie poniżej 10° C, a amplituda roczna dochodzi w Saharze oraz 

 we wnętrzu Afryki Południowej do 20°. 



Australia. Kontynent australijski wykazuje rozkład temperatury podobny jak 

 w Afryce; również i tutaj wpływy oceaniczne nie przenikają daleko wgłąb lądu. 

 Wnętrze Australii jest w lecie bardzo upalne, w zimie zaś stosunkowo dość chłodne. 



W Australijskim świecie wysp wysokość temperatury łagodzą wpływy mor- 

 skie, jakkolwiek wyższy stopień wilgotności powietrza czyni ją dość dokuczliwą. 



