108 



Antarktyda. Zlodowaciały kontynent Antarktyczny odznacza się przede- 

 wszystkiem chlodnem latem; w środku lata na stacyi „Gauss" temperatura przeciętna 

 wynosiła — 4° C. Wyspa Kerguelen (cp = 49° S) ma w styczniu tylko 6°.8. Także 

 i w zimie temperatury w Antarktydzie wypadają, z powodu silnego wypromienio- 

 wania, niżej, niż w okolicach arktycznych. Zmiany nieokresowe występują też z nie- 

 zwykłą prędkością i mocą na kontynencie Antarktydy. 



W obrębie powyżej zaznaczonych typów klimatycznych występują zmiany lokal- 

 ne pod wpływem wyniesienia nad poziom morza, ukształtowania terenu oraz roz- 

 kładu wód i wpływu szaty roślinnej. Rozpatrując zwykłe mapy izoterm nie powin- 

 niśmy zapominać, że temperatury rzeczywiste są o wiele niższe od redukowanych 

 dla miejscowości górskich. Temperatura powietrza w cieniu wypada tu niżej, 

 lecz jednocześnie wzrasta natężenie promieniowania słonecznego na wyżynach gór 

 i płaskowzgórz. 



§ 31. Strefy termiczne według Koppena. 



Ze względu na zupełnie niewystarczający podział klimatów ziemskich według 

 stref równoleżnikowych, praktykowany już nieomal w czasach starożytnych, zwrócono 

 się do tworzenia stref termicznych opartych na mapach izoterm. Supan propono- 

 wał rozróżniać strefę gorącą, położoną po obu stronach równika termicznego do 

 średniej izotermy rocznej 20° C; dalej dwie strefy umiarkowane, leżące od powyższej 

 izotermy 20° C do izotermy 10° C miesiąca najcieplejszego, zaś poza temi strefami 

 leżą dwa pasy podbiegunowe. 



Bardziej szczegółowy jest podział Kóppena. w którym, mając na względzie 

 związki klimatów z życiem organicznem, rozważa on prócz dwóch temperatur 20° 

 i 10° C (niesprowadzanych do poziomu morza) także i ich czas trwania w miesią- 

 cach. O ile temperatura przeciętna 10° C nie trwa przynajmniej w ciągu jednego 

 miesiąca, mamy granicę biegunową traw i wogóle kultur rolnych; czteromiesięczny 

 przynajmniej okres z temperaturą średnią 10° C umożliwia już wzrost dębów i upra- 

 wę zbóż. 



Strefy termiczne Kóppena są następujące: i 



1) Strefa tropikalna: wszystkie miesiące gorące (powyżej 20° C). Występuje 



ona między zwrotnikami, głównie od 20° N do 16° S. 



2) Strefy podzwrotnikowe: 4 do 11 miesięcy gorących (powyżej 20° C), 1 do 8 



miesięcy umiarkowanych (10° — 20° C). 



3) Strefy umiarkowane: 4 do 12 miesięcy z temperaturą od 10° do 20° C i nie 



więcej niż 4 miesiące gorące (powyżej 20° C). 



Odróżniamy tu trzy poddziały: 



3a) oceaniczny, w którym żaden miesiąc nie ma temperatury wyższej 

 od 20° C lub niższej od 10° C. 



3b) lądowy z upalnem latem (powyżej 20° C) i jednocześnie z jednym 

 9 lub więcej miesiącami poniżej 10° C. 



3c) chłodny z umiarkowanem latem i chłodnemi zimami; pas ten ciągnie 

 się naokoło ziemi z jedyną przerwą w Syberyi. 



