113 



Ten właśnie nadmiernie ciepły obszar między Szkocyą a Irlandyą wpływa w spo- 

 sób najistotniejszy na klimat Europy. Wpływ ten uwydatnia się z jednej strony 

 pośrednio, przyczyniając się do wytworzenia w tych miejscach dziedziny niższego 

 ciśnienia, wskutek czego Europa posiada w zimie przeważające wiatry SW. Z dru- 

 giej zaś strony wpływ ten zachodzi także i bezpośrednio, gdyż nawet tak chłodne 

 w Azyi Wschodniej wiatry NW należą w Europie do względnie ciepłych w porze 

 zimowej. 



Ten nadmiar ciepła we wzmiankowanych częściach Atlantyku sięga aż do znacz- 

 nych głębokości. Prócz morza Czerwonego nigdzie na kuli ziemskiej nie obserwuje 

 się na głębinie 400 i 600 m tak ciepłej wody (16° C i powyżej) jak w okolicach wysp 

 Bermudzkich. 



Przechodząc do pytania o przyczynie, powodującej tak wyjątkowe stanowisko 

 części północnej Atlantyku, podkreśla W. Kóppen wpływ konfiguracyi oceanu 

 Atlantyckiego w kształcie litery S i jego wysoce korzystne położenie względem panu- 

 jących wiatrów oraz mórz podbiegunowych na obu półkulach. Z nagrzanego wysoce 

 obszaru zwrotnikowego wiatrów pasatowych w środku Atlantyku płyną wody wzdłuż 

 linii brzegowej od Cap Roque do Floridy, skąd z wiatrami SW dążą do Europy. 

 Wgięte w kierunku NE wybrzeża Europy Zachodniej ułatwiają nadto wtargnięcie 

 tych ciepłych wód do wyższych szerokości geograficznych. 



W ten sposób zimne wody biegunowe zostają niejako pokryte i uczynione nie- 

 szkodliwemi z klimatycznego punktu widzenia; prąd zaś powrotny zachodzi częściowo 

 tylko na powierzchni (w części zachodniej Oceanu w wyższych szerokościach geogra- 

 ficznych lub w jego stronie wschodniej w szerokościach niższych), częściowo zaś na 

 głębokości. 



Inaczej rzecz się ma w oceanie Spokojnym, na którego wybrzeżu zachodniem 

 linia od Archipelagu Bismarcka do Formozy i stamtąd do Kamczatki gra podobną 

 rolę jak linia Cap Roque — Florida — Newfoundland w Atlantyku. W Pacyfiku brak 

 jest jednak nieckowatego zwężenia (występującego w części górnej S-owatego kształtu 

 Atlantyku), na którego powierzchni mogłyby być przejęte masy ciepłych wód 

 i wywołać odpowiednie skutki klimatyczne. W miejscu takiej niecki rozpościerają 

 się na Oceanie Spokojnym wielkie masy lądowe, silnie ochładzające się w porze 

 zimowej. Idącemu z SW prądowi morskiemu przeciwstawia się tutaj spadająca ku SE 

 linia brzegowa, wskutek czego prąd zakręca rychło ku niższym szerokościom geogra- 

 ficznym, gdzie wpływ jego ma raczej ochładzające znaczenie. 



Dla lepszego uzmysłowienia wpływu konturów i kształtu Atlantyku w formie 

 litery S na prądy morskie i ich znaczenie dla Europy, rozpatruje W. Kóppen 

 •z jednej strony układ obecny prądów w Atlantyku oraz układ cyrkulacyi powierzch- 

 niowej, któryby się prawdopodobnie utworzył, gdyby kontury lądów uległy syme- 

 trycznemu względem południka odwróceniu. Pod wpływem ogrzewania w okolicy 

 linii równikowej, prądy morskie (oznaczone strzałkami pełnemi) skierowane są prze- 

 ważnie ku północy, a w wypadku drugim głównie ku południowi. Prąd powrotny 

 ciągnie się częściowo wzdłuż drugiego brzegu, częściowo zaś odbywa się na głę- 

 bokości. 



') Por. Annalen d. Hydr. u. m. Meteorologie, T. XXXIX, Heft III, 1911. 

 Pam. Fizyogr. — Tom XXV. — Meteorologia. 



15 



