144 



Deszcze te nie przyczyniają się do zmniejszenia pokrywy śnieżnej, 

 lecz sprawiają conajwyżej jej powierzchowne zwilgocenie, co tylko ułatwia 

 zleżenie się śniegu i jego przejście w lód podczas następnego zamarzania. 

 Tworzą się wtedy twarde powłoki, które w okolicach górskich odgrywają 

 tak ważną rolę. 



Zresztą stosunki podobne wytwarzać się mogą i w dziedzinie całko- 

 wicie śnieżnej (N 11 ) pod wpływem silnej insolacyi, pobudzającej do topnie- 

 nia powierzchniowe cząsteczki śniegu; te ostatnie szybko zamarzają znowu 

 w niewielkiej już głębokości. 



Lodowce, wytwarzające się w klimacie śnieżnym, wychodzą naturalnie 

 poza jego granice i sięgają daleko wgłąb dziedziny podśnieżnej (Hj") lub 

 podbiegunowej (H 1 ) typu wilgotnego, w którym już zasadniczo istnieje 

 przewaga opadów nad wyparowaniem, tworząca rzeki, i w którym lodow- 

 ce ulegają topnieniu. W ten sposób glacyalne ukształtowanie terenu sięga 

 daleko poza granice klimatu typu śnieżnego. 



H. W klimacie typu wilgotnego (H) wydzielić należy przedewszystkiem dwie 

 dziedziny: t. zw. freatyczną (H°), w której spadające deszcze przenikają 

 do gruntu i nasycają go mniej lub więcej, zależnie od stopnia przepusz- 

 czalności; w dziedzinie drugiej podbiegunowej (H 1 ) .przenikanie opadów 

 wgłąb nie jest możliwe wobec zamarzniętego gruntu. Gdy więc w dzie- 

 dzinach t. zw. freatycznych tworzy się woda gruntowa, w dziedzinie wil- 

 gotnej podbiegunowej mamy natomiast nieprzepuszczalną warstwę lodu 

 gruntowego. 



H 1 . Granicę wiecznie zmarzłej ziemi wykreślił pierwszy Fritz (w „Petermanns 

 Geographische Mitteilungen", Taf. 18, 1878); według H. Wilda (Die 

 Temperaturverhaltnisse des Russ. Reiches, p. 348, Petersburg, 1881), od- 

 powiada ona w przybliżeniu izotermie — 2 U C przeciętnej temperatury 

 rocznej. 



Rzeki typu podbiegunowego zasilane są tu przedewszystkiem wodą 

 pochodzącą z topnienia śniegu, wytwarzającą się obficie w ciągu krótkiego 

 czasu; charakterystyczny dla tych rzek jest krótkotrwały wysoki stan wody 

 w czasie lata i nizki poziom wód z długotrwałą pokrywą lodu w długo- 

 trwałym okresie zimowym. Powłoka zimowa trwa wprawdzie miesiącami, 

 nie uniemożliwia jednak wegetacyi drzew; wiadomo zresztą, że zmarznięty 

 grunt nie stanowi w tym względzie bezwzględnej przeszkody. 



H". W klimatach wilgotnych typu freatycznego część większa lub mniejsza opa- 

 dów spadających przenika do gruntu i, dopiero po przejściu pewnej drogi 

 podziemnej, zasila rzeki. O ile opady są rozłożone równomiernie w ciągu 

 roku, to i rzeki wykazują mało różny w tym czasie wodostan; gdy jednak 

 opady są nierównomierne i występują w okresie rocznym pory suche 

 i dżdżyste, to i wodostan rzek ulega silnym wahaniom, a nawet wody 

 w rzekach mogą wysychać zupełnie w niektórych miesiącach. Rzeki takie, 

 wysychające w pewnych porach roku, noszą nawet specyalną nazwę 

 fiumarów; występują one zwłaszcza na granicy klimatu wilgotnego i su- 

 chego. 



