152 



V. W inny sposób zachodzi przejście od klimatów międzyzwrotnikowych do grupy 

 pozazwrotnikowej we wschodnich częściach kontynentów, czyli do t. zw. pod- 

 zwrotnikowego klimatu kontynentalnego. Gdy na stronach 

 zachodnich przebieg pogody jest różny między zwrotnikami i poza nimi, 

 a w przejściowej strefie podzwrotnikowej zmienia się wraz z porami roku. 

 to charakter ogólny klimatu we wszystkich częściach kontynentów jest jedna- 

 kowy przed i za zwrotnikami; zarówno bowiem w pozazwrotnikowym, 

 jak i w międzyzwrotnikowym klimacie kontynentalnym lato odznacza się 

 obfitszymi deszczami cieplnymi, zima jest natomiast sucha. Występuje tu 

 tylko stopniowanie w miarę, jak zniża się stale, zwłaszcza dla zimy, tem- 

 peratura powietrza wraz z przesuwaniem się w stronę szerokości wyższych; 

 jednocześnie zaznacza się w życiu roślin pewna, początkowo niewielka, 

 pauza w wegetacyi wskutek chłodów zimowych, a zarazem zwiększają się 

 stopniowo i wahania nieokresowe w przebiegu pogody. Część wegetacyi 

 pozostaje stale w stanie zieloności, ale uwydatnia się już stopniowy zanik 

 roślin bardziej delikatnych i wrażliwych na zimno. Trudno jest dokładniej 

 oznaczyć granicę tego klimatu; według Kóp pen a należy on w przeważ- 

 nej części do klimatu kamelii. 



Grupa klimatów pozazwrotnikowych posiada dwie ważne właści- 

 wości, odróżniające ją od grupy międzyzwrotnikowej. Różnice pór roku ze wzglę- 

 du na stanowisko słońca i jego promieniowanie zaczynają już być tak wielkie i wy- 

 wołują tak znaczne zmiany w ilościach ciepła i światła, że wahania te nie mogą już 

 nie wybijać piętna charakterystycznego na całej przyrodzie, a zwłaszcza na wegetacyi 

 roślinnej; musimy tu już, więc rozróżniać między zimą a latem we właściwem tego 

 słowa znaczeniu. Po drugie, prądy powietrzne zależą tu nie bezpośrednio od poło- 

 żenia dziedziny największego ogrzania, lecz mają specyalny charakter swoisty; miano- 

 wicie panują tu wiatry zachodnie, zwłaszcza w pewnej wysokości nad gruntem, 

 oraz występują zakłócenia atmosferyczne, tworzą się antycyklony i przesuwające się 

 depresye. 



W związku z tern mamy większą częstość deszczów o charakterze cyklonicz- 

 nym, które w okolicach międzyzwrotnikowych występują w pewnych porach roku 

 i tylko w niektórych okolicach; zarazem deszcze cieplne odgrywają rolę tylko w cią- 

 gu lata i to w obrębie bardziej ogrzanych dziedzin śródlądowych. W miarę liczniej- 

 szych zakłóceń atmosferycznych wzrastają także i zmiany nieokresowe oraz nieprawi- 

 dłowość w przebiegu stanów pogody. 



W obrębie stref pozazwrotnikowych występują głównie trzy szeregi cech roz- 

 różniających : 



a) Różnica pierwsza polega na położeniu względem oceanu i uwydatnia się 

 w charakterze cyrkulacyi atmosferycznej. W klimacie oceanicznym zachodnich stron 

 kontynentów panują w ciągu całego roku minima barometryczne oraz wiatry zachod- 

 nie, przynoszące wgłąb lądów powietrze oceaniczne. Temperatury skrajne wahają 

 się w granicach umiarkowanych, lato jest stosunkowo chłodne, zima względnie 

 łagodna. 



W głębi kontynentów ulega osłabieniu cały system ogólny cyrkulacyi atmosfery, 

 powstaje tendencya do stagnacyi powietrza; w zimie panuje wysoki stan ciśnienia 

 (z jasną i mroźną pogodą), w lecie zaś występują, na tle rozrzedzenia powietrza, 



