153 



deszcze cieplne, połączone z burzami. Amplituda roczna temperatury wzrasta tu 

 znacznie: lato może być bardzo upalne, a zima bardzo surowa. 



Nowy powód różnic mamy po stronie wschodniej kontynentów, gdzie wiatry 

 wschodnie sprowadzają powietrze z poblizkiego oceanu. Najwyraźniej uwydatnia się 

 ta zmiana w charakterze pogody w Azyi Wschodniej, gdzie prądy powietrzne mają 

 charakter monsunowy. Lato jest tu mniej upalne, a zima nie tak surowa jak w głębi 

 kontynentów. 



b) Rozgraniczenie drugie wynika z różnic szerokości geograficznych, a w związ- 

 ku z tern z długości dnia oraz kąta padania promieni słonecznych. Przejścia mają tu 

 charakter stopniowy, a linie graniczne będą tu raczej dowolne; najlepiej brać je nie 

 według stopni układu dziesiętnego, lecz według pewnych wybitnych zjawisk, naprzy- 

 kład według ważniejszych linij wegetacyjnych. 



c) Trzeci szereg cech rozróżniających wynika ze zmiany wyniesienia nad po- 

 ziom morza i związanego z tern stopniowania w przebiegu temperatur. Stopnio- 

 wanie to wykazuje pewną równoległość ze zmianami w szerokości geograficznej, która 

 jednak ma cechy odrębne. 



Podział grupy klimatów pozazwrotnikowych najlepiej jest oprzeć na kombinacyi 

 tych trzech szeregów rozróżniających, trzymając się przytem wybitniejszych zmian 

 w charakterze wegetacyi. 



VI. Za pierwszy wielki typ klimatów pozazwrotnikowych uważać można stale 

 wilgotne klimaty lesiste. W klimatach tych brak jest wyraźnej 

 pory suszy, deszcze spadają we wszystkich porach roku, a wilgotność jest 

 zawsze dostateczna. Zima jest chłodna i może być nawet bardzo surową, 

 tak że w tym czasie wegetacya roślinna ulega przerwie. Zato w porze 

 letniej jest ciepło; na odpowiednich gruntach rosną lasy liściaste (z ulist- 

 nieniem w porze letniej) i iglaste. Ten typ klimatyczny rozciąga się 

 w środkowych szerokościach geograficznych od jednego oceanu do dru- 

 giego na większości kontynentów. 



Via. W klimacie oceanicznym zima jest bardzo łagodna i wilgotna, ampli- 

 tuda roczna temperatury jest przeto niewielka. Mówiliśmy już, że klimat 

 ten posiada pewną analogię z okołorównikowym klimatem górskim, co 

 potwierdza pojawianie się w obu wiecznie zielonych drzew i krzewów. 

 Kóp pen rozróżnia tu dwa działy według temperatury najzimniejszego 

 miesiąca: klimat fuksyi w środkowych, antarktyczny klimat buku w wyż- 

 szych szerokościach geograficznych. 



Na obszarach śródlądowych wahanie roczne temperatury jest wszędzie 

 większe, zima chłodniejsza i sucha, lato ciepiejsze (przynajmniej w sze- 

 rokościach środkowych) ale i obfitsze w opady. Występują tu różnice, 

 pozwalające na rozróżnianie wielu poddziałów. 



VI b. W części południowej tej strefy lato jest jeszcze upalne i zarazem wil- 

 gotne. W'tem połączeniu upału i wilgoci zachodzi pewne podobieństwo 

 z klimatem kontynentalnym międzyzwrotnikowym; główna różnica występuje 

 P;itn. Fizyogr. — Tom XXV. — Meteorologia. 20 



