155 



zwrotnikowej mrozami zimowymi: rzeki zamarzają w ciqgu zimy, a w tym- 

 że czasie rośliny oaz zrzucają swe ulistnienie. 



Kóp pen nazywa kilmat ten klimatem buranów z powodu mroźnych 

 wichrów i zamieci śnieżnych, często panujących tam w porze zimowej. 



IX. Klimat tundr. W wysokich szerokościach arktycznych i antarktycznych 

 ciepło letnie ulega dalszemu zmniejszeniu, a w żadnym miesiącu tempe- 

 ratura przeciętna nie dochodzi do 10° C, przeważna bowiem część letniego 

 promieniowania słonecznego zużyta zostaje na stopienie mas śniegu. Wa- 

 runki takie nie wystarczają już do wzrostu drzew, mamy tu więc granicę 

 drzew; conajwyżej znajdujemy jeszcze kosodrzewinę, a potem mchy i po- 

 rosty specyalnie dostosowane do przetrzymania mrozów. 



§ t'2. Klasyfikacja klimatów według E. de Marto nne'a. 



W dziele swem p. t. „Traite de geographie physique" (2 edition; Paris, 1913), 

 podał Emm. de Martonne interesującą klasyfikacyą klimatów, którą w streszczeniu 

 przedstawiamy poniżej. 



Mimo wielkiej różnorodności klimatów, powstających z kombinacyi wszystkich 

 czynników meteorologicznych, jest rzeczą możliwą i pożyteczną wydzielić pewną 

 liczbę typów, które, posiadając każdy pewne ogólne cechy charakterystyczne, mogą 

 się parokrotnie powtarzać. 



Już sam fakt okrągłości ziemi sprawia, że wspólne typy klimatyczne uwydat- 

 niają się, mimo perturbacyj, na obu półkulach. 



Podział powierzchni ziemskiej na lądy i morza jest źródłem wielu indywidual- 

 nych cech klimatycznych, lecz np. kontrasty, które pod tym względem przedstawiają 

 wybrzeża wschodnie i zachodnie, powtarzają się dla każdej większej masy konty- 

 nentalnej. 



Racyonalny podział klimatów powinien zarazem interpretować fizyonomię kli- 

 matologiczną kuli ziemskiej oraz we właściwem świetle przedstawić analogie i wytłó- 

 maczyć ich przyczyny. Nie powinniśmy także zapominać o tern, że do pewnych 

 typów klimatycznych przywiązane są także swoiste formy wegetacyi, a nawet ustrój 

 zamieszkujących je społeczeństw ludzkich. 



Jakkolwiek wszystkie czynniki klimatyczne winne być w racyonalnej klasyfi- 

 kacyi uwzględnione, to jednak wśród tych czynników temperatura i opady najgłów- 

 niejsze zajmują miejsce. 



Obok wartości średnich należy uważać na wartości skrajne oraz na czasy trwa- 

 nia okresów ciepłych i zimnych. Jako miesiąc ciepły można przyjąć taki, w któ- 

 rym temperatura średnia przekracza 20°; gdy średnia ta nie dosięga 5° można umówić 

 się. że miesiąc nazwiemy zimnym. 



Miesiącem suchym proponuje de Martonne nazwać taki, w którym wy- 

 sokość opadów w milimetrach jest mniejsza od podwójnie wziętej temperatury śred- 

 niej rocznej w skali stustopniowej; wypadnie stąd w przybliżeniu 50 mm dla kli- 

 matów upalnych, 25 mm dla umiarkowanych i mniej niż 10 mm dla klimatów 

 chłodnych. 



