159 



Widać to zwłaszcza na płaskowzgórzach Afryki Wschodniej, gdzie też roz- 

 różnić się daje poddział wybitnie kontynentalny (klimat Nyanza). 



Gęste lasy dziewicze pokrywają przeważnie obszary, gdzie panuje 

 normalny klimat okołorównikowy. Z powodu największej jego rozległości 

 w Ameryce Południowej wprowadza Martonne nazwę klimatu Ama- 

 zonki. W Afryce występuje on głównie koło zatoki Gwinejskiej. 



B. Klimaty m i ę d zy z w r o t n i k o w e. Wraz ze zmianą stopniową rozkładu 

 opadów i tworzenia się okresów suszy otrzymujemy dość liczne typy kli- 

 matów międzyzwrotnikowych. Typ oceaniczny mało się tylko różni od 

 poprzednio przytoczonego dla klimatów okołorównikowych. Temperatura 

 roczna jest tu wyższa od 20° C-, wahanie roczne nie dosięga 5". Typ ten 

 spotykamy np. na wyspach Hawajskich. 



Martonne rozróżnia 5 różnych typów odmiany kontynentalnej kli- 

 matów międzyzwrotnikowych. Dwa z nich zależą od występowania po- 

 dwójnych lub pojedynczych maximów opadu w okresie rocznym. Są to 

 klimaty typu sudańśkiego i senegalskiego ; w pierwszym spotykamy sa- 

 wanny poprzecinane kępkami drzew lub nawet lasami wzdłuż brzegów 

 rzek. w drugim przeważają stepy zbliżone do pustyń. 



Typy analogiczne spotykamy także w Afryce Południowej, na płasko- 

 wzgórzu Brazylijskiem (Matto Grosso) i w Australii. Wszędzie temperatura 

 przeciętna roczna jest niższa od 25° C, amplituda przewyższa 5° C. a opa- 

 dy nie sięgają 1500 mm z okresem suszy od 4 do 6 miesięcy. 



Martonne podaje, jako przykład klimatu sudańśkiego, Port-au- 

 Prince (Haiti), Bismarckburg (Togo), stacyę Congo, a dla klimatu sene- 

 galskiego Vera Cruz (Meksyk), Bathurst (Gambia), Goree (Senegal) 

 i Loanda. 



Dalsze typy klimatów podzwrotnikowych wynikają z wpływu mon- 

 sunów na oceanie Indyjskim. Spotykamy się tu z dobitnie zaznaczonem 

 rozgraniczeniem roku na okres suchy (często długotrwały w krajach bliż- 

 szych równika) oraz na okres ulewnych deszczów. 



Na zwiększenie suszy wpływa charakter kontynentalny i antycyklo- 

 niczny wiatrów; obfitość zaś opadów objaśnia się kierunkiem wiatrów 

 wiejących z morza ku lądowi i spotykających na swej drodze znaczniej- 

 sze wyniosłości. Okres przejściowy między okresem suchym a dżdży- 

 stym wypełniają zazwyczaj silne zakłócenia atmosferyczne w postaci burz, 

 trąb i tyfonów. 



Podział roku na dwa wzmiankowane okresy uwydatnia się bardzo 

 w wegetacyi; w Indyach Wschodnich życie milionów ludzi zależy od pra- 

 widłowego występowania tych okresów. Opóźnienie w pojawieniu się 

 deszczów lub zbyt przedłużające się ulewy rujnują zasiewy i sprowa- 

 dzają głód. 



Bliżej równika różnice występują prawie tylko wskutek odmiennego 

 rozkładu opadów w ciągu roku; natomiast w miarę zbliżania się ku zwrot- 

 nikom wzmaga się wahanie roczne i to w stopniu tym większym, im bar- 

 dziej oddalamy się od mórz. Wahanie dobowe temperatury wzra- 

 sta bardzo silnie w okresie suszy; tak np. obserwowano na północy 



