160 



Indyj minima bezwzględne koło 0° C. W związku z tern można roz- 

 różniać klimat monsunów okołozwrotnikowych oraz monsunów zwrotni- 

 kowych. 



Typ pierwszy panuje w Dekanie i na wybrzeżach zatoki Bengal- 

 skiej (Bombay, Rangoon). Okres suszy jest tu silnie uwydatniony, nawet 

 w pobliżu Himalajów, w miejscowościach, gdzie opady roczne wynoszą 

 5 do 10 metrów. Zato wahanie roczne temperatury nie przekracza 10° C. 

 Typ ten, który nazwać można bengalskim, odnajduje się i w Australii Pół- 

 nocnej (Cooktown). 



Klimat monsunów zwrotnikowych lub kontynentalnych panuje w do- 

 linie Gangesu i w prowincyach środkowych Indyj; jest to właściwy klimat 

 hinduski. Wahanie roczne temperatury jest tu silniejsze zarówno wskutek 

 szerokości geograficznej jak i położenia kontynentalnego. 



Wskutek zmniejszania się opadów ku zachodowi, klimat nabiera 

 w tym kierunku charakteru coraz bardziej pustynnego. W dolinach Indusu 

 i Pendżabu zmiana zachodzi nawet dość radykalnie; spotykamy tu nie- 

 omal ergi Sahary i tylko dzięki irygacyom możliwe jest rolnictwo 

 w Pendźabie Górnym (Lahore, Jacobabad). Analogiczny typ klimatu spo- 

 tykamy na wybrzeżu Arabii i Somali. Klimat hinduski rozprzestrzenia się 

 także na Laos Górny i na Chiny Południowe (Canton), gdzie staje 

 się zarazem bardziej chłodnym oraz jednolitym pod względem opa- 

 dów. Jest to już przejście do klimatu chińskiego (C L według podziału 

 M a r t o n n e'a). 



Wpływ ukształtowania terenu i kierunku wybrzeży zmienia cechy 

 charakterystyczne klimatu monsunów w Indo-Chinach. powodując przesu- 

 wanie się okresów dżdżystych. Monsun zimowy w Annamie, napotykając 

 wyżyny brzegowe po przejściu morza Chińskiego, wywołuje okres dżdży- 

 sty lup. w Hue). 



Wpływ analogiczny daje się także odczuwać w Cochinhinie (Saigon) 

 i w Tonkinie Dolnym (Hanoi). W Siamie, gdzie monsun zimowy jest 

 jeszcze dość wilgotny, monsun letni nie pozostaje także bez wpływu na 

 opady; wskutek tego występują tu dwa okresy dżdżyste (Bangkok). Klimat 

 annamicki daje się, dla podobnych powodów, odnaleźć także i na wybrzeżu 

 wschoduiem Dekanu (Madras). 



C. Klimaty umiarkowane bez okresu chłodnego lub podzwrot- 

 nikowe. W grupie tej występują bardzo duże różnice w poszczegól- 

 nych typach klimatycznych, zależnie od rozkładu lądów i mórz. uksztaito- 

 towania terenu lub stanowiska względem t. zw. siedlisk działania atmosfery. 

 Depresye barometryczne są tu częste i silne. 



Klimaty podzwrotnikowe, posiadając przeciętną temperaturę roczną 

 poniżej 20° C, mają jednak nie więcej niż 4 miesiące, w których temperatu- 

 ra średnia wynosi mniej niż 10° C. Najwięcej znany jest klimat śródziem- 

 nomorski z suchem latem. Okres suszy może jednak nie występować 

 wcale, jak tego przykładem są Chiny Południowe (klimat chiński). 



W górach strefy międzyzwrotnikowej mogą się łączyć warunki ter- 

 miczne klimatu umiarkowanego z układem zwrotnikowym deszczów (klimat 

 Kolumbii i Meksyku). 



