164 



Poza strefą gorącą obszary z wybitną suszą występują tylko wewnątrz 

 większych mas kontynentalnych; czynnikiem ważnym mogą być także 

 masywy górskie, wstrzymujące opady. W Azyi występuje typ stepowy 

 aralski z upalnem latem lecz chłodnemi zimami. Analogiczne typy odnaj- 

 dujemy w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej oraz w znacznej czę- 

 ści Persyi. 



Nie znamy wprawdzie właściwej odmiany oceanicznej klimatów ste- 

 powych; najbliższym będzie tu suchy, wietrzny i chłodny klimat pa- 

 tagoński. 



F. Klimaty zimne. Rozróżniamy klimaty zimne z latem umiarkowanem oraz 

 bez okresu ciepłego. Rozpatrzmy naprzód pokrótce dział pierwszy z latem 

 umiarkowanem. 



W odmianie oceanicznej mamy zimę względnie łagodną, późną wio- 

 snę wobec cieplejszej jesieni (w październiku temperatura wyższa niż 

 w maju). Jako przykład przytoczyć można Islandyę, Faróer (wyspy Owcze), 

 Szetlandy, wybrzeża Norwegii i Alaski, a zwłaszcza Cap Horn. 



Odmiana kontynentalna klimatu zimnego, niepozbawionego atoli pory 

 letniej, panuje na obszernych przestrzeniach kontynentu Eurazyi, a także 

 w Kanadzie. Amplituda roczna temperatury przekracza tu 30° C, a tempe- 

 ratury przeciętne dla roku wahają się od -)- 5° do — 5° C. 



Granica klimatów zimnych bez okresu ciepłego zgadza się prawie 

 z granicą drzew. Tam, gdzie chociaż w ciągu czterech miesięcy najcie- 

 plejszych temperatura średnia nie dochodzi do 10° C, stały pobyt lu- 

 dzi jest bardzo utrudniony, a śniegi i lodowce prawie stale pokrywają 

 ziemię. 



Gdy Upernivik w Grenlandyi jest przykładem normalnym takiego 

 klimatu, Werchojańsk w Syberyi Wschodniej daje nam przykład jego od- 

 miany kontynentalnej, a Spitsbergen oceanicznej. 



§ 48. Uwagi Hettuera o stanowisku klimatyczuem Europy. 



W § 31 podaliśmy już charakterystykę (według A. Hettnera) poszczególnych 

 części świata pod względem termicznym, przyczem osobno rozważane były: Eurazya, 

 Afryka, Australia, obie Ameryki i Antarktyda. Obecnie dopełniamy rozważania tegoż 

 geografa uwagami, dotyczącemi specyalnie stanowiska klimatycznego Europy, które 

 czerpiemy z nader interesującej rozprawy A. Hettnera, ogłoszonej w t. X „Ge- 

 ographische Zeitschrift" p. t. „Das Klima Europas", oraz z uwag podanych w innych 

 dziełach tegoż autora 1 ). 



') Bardzo ciekawe są także poniżej streszczone uwagi A. Hettnera o zmianach klimatów 

 na kuli ziemskiej w ciągu okresów geologicznych. 



Klimat Europy był różny w różnych okresach geologicznych. W czasie miocenu miał on cha- 

 rakter nawpół zwrotnikowy, a mianowicie był łagodny, a nadto i wilgotny w Europie Północnej 

 i w jej częściach środkowych, gdy południe Europy odznaczało się prawdopodobnie charakterem bar- 



