DODATEK. 



O charakterze klimatycznym Polski. 



Synteza geograficzna ziem polskich według W. Nałkowskiego. 



W pracy p. t. „Terytoryum Polski historycznej jako indywidualność geograficzna", 

 wydanej w r. 1912 staraniem 1 Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Warszawie, 

 stawia W. Nałkowski definicyę geograficzną Polski, dając odpowiedź na pytanie, 

 jakie są naturalne cechy charakterystyczne, zapewniające terytoryum polskiemu charak- 

 ter indywidualny i stanowisko krainy geograficznej. 



Podajemy poniżej w wyciągu interesujące wywody Nałkowskiego. 



Gdy wraz z K. Ritterem zarzucono podziały polityczne, nieoparte na przy- 

 rodzie, zaczęto dla przeprowadzenia podziałów naturalnych wyszukiwać przedewszyst- 

 kiem granic naturalnych, jak morza, góry, a przynajmniej rzeki. Stopniowo jednak 

 utorowało sobie drogę wśród geografów przekonanie, że w podziałach na kraje lub 

 krainy rzeczą rozstrzygającą jest nie tyle wyszukanie naturalnych objektów granicz- 

 nych, jak góry, morza, rzeki, ile raczej wynalezienie odrębnych właściwości i cech 

 charakterystycznych pewnego obszaru, różniących go od obszarów sąsiednich. Granice 

 powinny już stąd, jak mówi Nałkowski, wynikać a posteriori i mogą być bardzo 

 niewyraźne. 



Dla przeprowadzenia podziałów naturalnych można, według Nałkowskiego, 

 użyć dwojakiej metody: indukcyjnej i dedukcyjnej, Stosując metodę indukcyjną prze- 

 prowadzamy podział pewnego większego obszaru według każdej kategoryi fizyczno- 

 geograficznej zosobna; tym sposobem otrzymuje się szereg podziałów morfologicznych, 

 geologicznych, klimatycznych i t. p., których granice będą się między sobą mniej lub 

 więcej różniły; następnie podziały te należy skombinować, zaprowadzić między nimi 

 pewien kompromis i dojść tym sposobem w końcu do podziału na obszary lub krainy 

 geograficzne. Metodę indukcyjną zastosował do Afryki geograf Passarge w pracy 

 p. t. „Die natiirlichen Landschaften Afrikas" (Pet. Geogr. Mitt., 1909). 



Można też użyć metody drugiej — dedukcyjnej, według której trzeba mniej lub 

 więcej intuicyjnie odkryć lub wyczuć cechę główną kraju, jego ąualite maitresse, 

 z którą inne byłyby ściśle związane, jej podporządkowane, z którejby inne wypływały. 

 Znalazłszy taką cechę, któraby we wszystkich kategoryach zjawisk geograficznych da- 

 nego obszaru indywidualnego odzywała się jako Leitmotiv, należy ją skrupulatnie 

 sprawdzić na całokształcie faktów rzeczywistych. 



