177 



W. Nałkowski podkreśla niezmiernie ważne znaczenie znalezienia takiej ce- 

 chy głównej zarówno z naukowego, jak i z praktycznego punktu widzenia. Teoretycz- 

 nie cecha taka pozwala całą rozmaitość zjawisk geograficznych danego kraju wypro- 

 wadzić z jedej zasady, co jest właśnie ideałem nauki; praktycznie zaś stwierdzenie 

 indywidualności danego obszaru zapewnia mu raison d'etre jako oddzielnej krainy 

 geograficznej. 



Otóż niepospolitą zasługę Nałkowskiego stanowi, że stosując metodę de- 

 dukcyjną wyraził on już w r. 1883 ') pogląd, iż cechą główną Polski jest przejścio- 

 wość (głównie zachodnio-wschodnia) zarówno klasyfikacyjna czyli cechowa, jak i ko- 

 munikacyjna. Wskazał on, że Polska jest krajem, na którego obszarze cechy zachod- 

 nio-europejskie przechodzą zwolna na wschodnio-europejskie; tutaj znajdują one swoje 

 granice zachodnie lub wschodnie, spotykają się ze sobą, zazębiają, ścierają, kombinują 

 w różny sposób. Cecha przejściowości odbija się we wszystkich kategoryach zjawisk 

 geograficznych Polski, a więc: w położeniu, ukształtowaniu poziomem i pionowem, 

 budowie wewnętrznej, hydrografii, stosunkach klimatycznych, we florze i faunie, wresz- 

 cie w człowieku i jego losach dziejowych. 



Co dotyczy położenia, wskazuje W. Nałkowski na centralne położenie Polski 

 w Europie: leży ona pośrodku między najpółnocniejszym i najpoludniowszym punktem, 

 między Nordkapem i Kretą, i prawie pośrodku między punktem najzachodniejszym 

 w Irlandyi i najwschodniejszym na Uralu. 



Jednak nietylko pod względem geometrycznym, lecz także odnośnie do położenia 

 względem morza ujawnia się centralny charakter Polski; widać to z przebiegu linij 

 jednakowej odległości od mórz czyli t. zw. ekwidistant Rohrbach a-). 



') Podajemy poniżej tytuły prac. traktujących o stanowisku geograficznem ziem polskich. 

 A . Re h m a n: .Ziemie dawnej Polski". 



.Opis fizyczno-geograficzny ziem polskich" (Encyklopedya Polska. Tom I, str. 383—464). 

 E. Romer: .Polska, obrazy i opisy". T [. Geografia fizyczna ziem polskich. Lwów, 1905). 



— „Geograficzne położenie ziem polskich". (Encyklopedya Polska. Tom 1. Geografia fi- 

 zyczna ziem polskich i charakterystyka fizyczna ludności, str. 1—8. Kraków, 1912). 



— .Rzeźba ziem polskich". (Tamże ,sU. 9—14. 



— .Klimat ziem polskich". (Tamże, str. 171—249). 



.Esąuisse climatiąue de l'ancienne Pologne". (Bulletin de la Societe Vaudoise des Scien- 

 ces Naturelles. 5-e Ser. Vol. XLVI. K 169, p. 203-233. Lausanne; Juin, 1910). 



— „Czy Polska jest krainą przejściową". Odpowiedź na wywody H a n s 1 i k a. (Czasopis- 

 mo .Ziemia". Rok I, M? 16, str. 241—243. Warszawa, 1910). 



— „Polska". (Odbitka z .Gazety Lwowskiej". Lwów, 1917). 



W. Nałkowski: „Geograficzny rzut oka na dawną Polskę". (Warszawa, 1883). Por. toż samo 

 w .Słowniku Geograficznym" pod nazwą „Polska". 



.Zarys geografii rozumowej". (Warszawa, 1907). Por. str. 610—611, traktujące o cha- 

 rakterze geograficznym Polski. 



— .Terytoryum Polski historycznej jako indywidualność geograficzna". (Warszawa, 1912). 

 Por. toż samo w „Ziemi" (Rok 1, 1910) p. t. „Polska, jako kraina przejściowa". 



— .Materyały do Geografii ziem dawnej Polski". (Warszawa, 1915). 



L. Sawicki: „Geograficzne położenie Polski". („Ziemia", Rok I, .V, 2. Warszawa, 1910). 



— „Krainy przejściowe' (według D-ra E. Hanslika). Tamże, Jś 8—9. 



— „Hydrografia ziem polskich". (Encyklopedya Polska. Tom I, str. 249—298. Kraków, 1912). 

 R. Merecki: „Klimatologia ziem polskich". (Warszawa, 1916). 



'-') C. Rohrbach: Ober mittlere Grenzabstande. (Petermann's Geogr. Mitt.; Gotha 1890). 



W pracy tej chodziło o wyznaczenie przeciętnych odległości wybrzeży. Posługując się metodą 

 graficzną, otrzymuje Rohrbach następujące liczby procentowe dla poszczególnych części świata, 

 przyczem odległości od wybrzeży brane były w odstępach co tiOO kilometrów. Procent pasów nadbrzeź- 



Pam. Fizyogr. — T. XXV. — Meteorologia. 23 



