179 



Widzimy więc, że położenie Polski jest centralne nietylko w sensie geometrycz- 

 nym, lecz do pewnego stopnia i w sensie stopnia kontynentalności; zarazem to poło- 

 żenie „centralne" jest także przejściowem cechowo od zachodnio-europejskiej morskości 

 do wschodnio-europejskiej kontynentalności. 



Ten przejściowy charakter położenia Polski wzrasta jeszcze bardziej, gdy u przy - 

 tomnimy sobie, że Polska jest taką nie tylko z geometrycznego lub „kontynentalnego" 

 punktu widzenia, lecz także w najszerszem znaczeniu konkretnem geograficznem. Przej- 

 ściowość formalna łączy się w Polsce z komunikacyjnością terenu; Polska, leżąca po- 

 śród różnych kultur wschodu i zachodu oraz północy i południa, znajduje się na 

 krzyżownicy silnych gradientów kulturalnych i komunikacyjnych. 



Przejściowe stanowisko Polski ujawnia się także w ukształtowaniu poziomem. 

 Dzieląc Europę na dwie części: zachodnią, trójkątną, o charakterze półwyspowym 

 i rozczłonkowanym, oraz wschodnią, masywną i zrośniętą z kontynentem Azyi, znajduje- 

 my, że Polska leży po obu stronach linii dzielącej te części i biegnącej od Bałtyku (ujście 

 Niemna) wzdłuż części wschodniej łuku Karpackiego do morza Czarnego fujście Du- 

 naju). W zachodniej części Polski występują góry graniczne uskokowe albo skibowe 

 (Sudety), jako ostatnie odgałęzienie gór Średnich Europy Zachodniej, oraz góry fałdo- 

 we (Karpaty), jako ostatnie rozgałęzienie zachodnio-europejskich Alp; we wschodniej 

 części Polski gór już niema, jak na całej równinie wschodnio-europejskiej. 



Pod względem hydrograficznym część zachodnia Polski posiada rzeki jednego 

 tylko stoku (północnego), jak nizina Niemiecka; część zaś wschodnia, gdzie dział wod- 

 ny zstąpiwszy z gór biegnie po nizinie, posiada rzeki dwóch stoków (północnego i po- 

 łudniowego), jak nizina Rosyjska. 



Co do stosunków hydrologicznych rzeki wschodniej części Polski posiadają, jak 

 wogóle rzeki wschodnio-europejskie, wylewy wiosenne wskutek topnienia śniegów na 

 nizinach; Wisła zaś, obok tych wylewów, posiada jeszcze (podobnie jak rzeki dalej 

 na zachód płynące) i drugie wylewy letnie od topnienia w rym czasie śniegów oraz 

 od padających deszczów na górach. 



O charakterze klimatycznym Polski w stosunku do przejściowości będzie mowa 

 poniżej; z tego względu pomijamy narazie omówienie tego ważnego czynnika. 



Dla uzupełnienia charakterystyki Polski, jako indywidualności geograficznej, należy 

 dodać, że prócz przejściowości równoleżnikowej, jako cechy głównej, kraj nasz posiada 

 jeszcze drugą cechę, a mianowicie symetryę południkową. Nałkowski wykazuje, że 

 i w tym wypadku uwydatnia się przejściowy charakter Pol- 

 ski. Cytujemy poniżej prawie dosłownie jego wywody. 



W zastosowaniu do ziem polskich osią symetryi bę- 

 dzie środkowe zagłębienie równoleżnikowe Polski, błotni- 

 sta brózda zwana Krainą Wielkich Dolin z powodu, iż pły- 

 nące tu rzeki posiadają nieproporcyonalnie wielkie doliny. 



Pierwszym elementem symetryi będą granice, pół- 

 nocna i południowa: pierwsza odbiega łukiem ku pół- 

 noco-wschodowi, druga takimże łukiem ku południo- 

 wschodowi; obie następnie przechodzą w mniej więcej 

 równoleżnikowe linie zatoki Fińskiej i morza Czarnego. 

 W ten sposób na wschodzie symetrya jest nie tylko 

 geometryczna, jak na zachodzie, ale i konkretna, gdyż 

 linii morskiej na północy odpowiada linia również F ig ^ schemat symetryi. 

 morska na południu. Scheme de la symetrie. 



