181 



Na wschodzie obiera Nałkowski za podstawę tę linię, gdzie Bałtyk zbliża się 

 do morza Czarnego, t. j. linię od zatoki Ryskiej lub Fińskiej do Odeskiej; na tej linii 

 płyn;} też rzeki: Dniepr i Dźwina lub Dniepr i rzeki Wielka i Narwa z Pejpusem. 



W ten sposób jako granice indywiduum geograficznego, które łączymy pod 

 nazwą Polski, figurują z zachodu i wschodu rzeki Odra i Dniepr. 



Zobaczymy dalej, że zwłaszcza granica wschodnia daje się ustalić i na zasadzie 

 innych rozumowań. 



O granicach fizjograficznych Polski. 



Gdy W. Nałkowski wysuwa przejściowość jako cechę indywidualną Polski, 

 E. Romer uważa jako cechę charakterystyczną Polski jej pomostowość t. j. rozcią- 

 ganie się między dwoma morzami i jej łączność lub spójność hydrograficzną, wynika- 

 jącą stąd, że rzeki polskie, rozdzielone tylko nieznacznymi działami wodnymi, znaj- 

 dują się ze sobą w ścisłym związku. 



Wskazując, że Europa może być fizyograficznie rozdzielona tylko na dwie wiel- 

 kie naturalne i odrębne części, mówi E. Romer, że jednostajna, rozległa płyta Ro- 

 syjska to Europa Wschodnia, a różnokształtna i różnowiekowa reszta to Europa Za- 

 chodnia. W podziale tym niema miejsca dla Europy Środkowej. 



Polska (mówi E. Romer) leży we wschodniej części Europy Zachodniej, ma 

 udział w calem bogactwie form tej różnokształtnej części lądu, opanowuje wielkie 

 międzymorze dzięki naturalnemu splotowi dróg wodnych, którego kluczem jest do- 

 rzecze Wisły. 



Podział Europy na dwie części (Zachodnią i Wschodnią) stosuje z geografów 

 niemieckich np. E. Hanslik, który jednak oddziela je krainą przejściową z nastę- 

 pującemi liniami granicznemi. Pierwsza linia, stanowiąca dalszy ciąg wschodniego 

 brzegu Bałtyku, idzie od Gdańska koło Weisskirchen przez Wiedeń do Istryi, a dalej 

 wzdłuż Adryatyku do morza Śródziemnego. Druga linia biegnie od Gdańska do 

 Odessy. Pomiędzy temi dwiema liniami granicznemi, które według Hanslik a od- 

 dzielają Europę Wschodnią od Zachodniej, leży obszar, który zaostrza się ku północy 

 u ujścia Wisły, na południe zaś zbiega się kończasto w Grecyi. Jest to, według 

 Hanslika, właściwa Europa przejściowa pod względem fizyograficznym, leżąca na 

 pograniczu między Europą Zachodnią a Wschodnią. Do niej należałaby Polska, 

 Węgry i kraje Bałkańskie. 



Nie wdając się w bliższe rozważanie poglądów Hanslika, które w wielu punk- 

 tach dotykają kwestyi nie należących do rozważanych przez nas tematów, zaznaczymy 

 tylko błędność twierdzenia Hanslika, jakoby klimat w Polsce jest wschodnio-euro- 

 pejski, chociaż rzeźba powierzchni ma charakter zachodnio-europejski. 



Według Hanslika prądy powietrzne, przepływające nad Europą Zachodnią, 

 kończą się jakoby na linii Gdańsk — Wiedeń — Tryest, która stanowi w ten sposób 

 granicę klimatu oceanicznego. Tylko w działaniach niejako odpryskowych wciskają 

 się te prądy poza wspomnianą linię, sięgając najdalej do linii Gdańsk — Odessa. Od 

 tej drugiej linii, a więc już na linii Wisła — ujście Dniestru, rozpoczyna się klimat 

 kontynentalny; pomiędzy zaś temi liniami występuje urozmaicony bardzo klimat przej- 

 ściowy, przystosowany do warunków powierzchni. 



Te poglądy Hanslika nie znajdują usprawiedliwienia zarówno w mapach izo- 

 amplitud i izoterm, podanych w publikacyi niniejszej, jak i w -całokształcie znanych 

 nam przebiegów meteorologicznych i stosunków klimatycznych w Europie wogóle 



