186 



od Greendwich, biegiem Dniepru aż do Kijowa, gdzie zawraca ku Karpatom, a na- 

 stępnie skręca ku Odessie, idąc wzdłuż wybrzeży czarnomorskich na wschód. 



Izoamplituda 25° temperatur średnich miesięcznych na mapach Polski i Europy 

 (por. mapy izoamplitud) nadaje się dobrze do oddzielenia klimatu morskiego od kon- 

 tynentalnego. Rozgranicza ona oceaniczną, mglistą Norwegię od kontynentalnej już 

 Laponii, biegnie dalej mniej więcej około krańców wschodnich Polski historycznej 

 i skręca stąd na wschód, okrążając wybrzeża czarnomorskie. 



Zamknięte obszary z izoamplitudą powyżej 25° występują nadto, w formie niejako 

 odprysków wyspowych, na nizinie Węgierskiej i na Bałkanach. Na tych ostatnich łań- 

 cuch nadbrzeżny Alp Dynarskich oddziela śródziemnomorską klimatycznie Dalmacyę 

 od pozostałej części półwyspu o klimacie bardziej krańcowym; na Węgry zaś przenika, 

 pod osłoną łuku Karpat i Alp, kontynentalny, stepowy wschód Europy, aby tuż około 

 Wiednia urwać się u stóp alpejskiego świata Europy Zachodniej. 



Na obszarze Polski niema, mówi Nałkowski, wybitnego działu lub przełomu; 

 przez lukę między wyżyną Skandynawską a Karpatami przedziera się ku wschodowi 

 wpływ oceaniczny, dając krajowi charakter klimatycznie przejściowy. Od północy 

 wpływ morski sięga najbardziej na wschód nad Bałtykiem, zaś od południo-wschodu 

 klimat kontynentalny wraz ze stepami sięga najdalej na zachód, urywając się stosun- 

 kowo dość ostro na zachodniej krawędzi płyty Podolskiej koło linii Sanu. 



Przejściowość klimatyczna wyraża się nietylko przestrzennie, ale niejako i chro- 

 nologicznie (według wyrażenia Nałkowskiego), a mianowicie w swoistej zmien- 

 ności czynników meteorologicznych i stanów pogody. Wynika to ze ścierania się 

 ze sobą prądów zachodnio-atlantyckich z wiejącymi ze wschodu; wskutek tego ście- 

 rania się wpływy te przesuwają często swe granice. Tak np. w zimie bywają w Pol- 

 sce okresy łagodne „oceaniczne" (zima angielska), to znów okresy surowe kontynen- 

 talne (zima rosyjska); w lecie mamy często długotrwałe deszcze lub posuchy. 



Także i w rozkładzie temperatur najwyższych i najniższych (por. odnośne mapy 

 w tekście streszczenia francuskiego) uwydatnia się pewne indywidualne w swej przej- 

 ściowości położenie klimatyczne Polski. 



Opierając się na przebiegu temperatur skrajnych powietrza i ich amplitud widzi- 

 my, że na granicy zachodniej Polski skrajne minimum roczne nie przekracza prawie 

 — 30° C, gdy tuż za granicą wschodnią spada poniżej — 40°. Wahanie bezwzględne 

 wynosi w Polsce około 70 stopni, gdy w Europie Zachodniej mamy do 60, a w Rosyi 

 powyżej 80 stopni. Przejścia są tu względnie nagłe. Krańce wyższe temperatury po- 

 wietrza są mniej doniosłe, ponieważ występują powszechnie na całem terytoryum Euro- 

 py, natomiast krańce niższe mogą stanowić pewną cechę indywidualną naszego klimatu. 



Uzasadnione powyżej cechy klimatu Polski nie wyczerpują jednak charakterystyki 

 klimatycznej naszego kraju. Słabą stroną jest tu opieranie podziałów klimatycznych 

 na liczbach przeciętnych jednego tylko czynnika, choćby nawet tak decydującego jak 

 temperatura powietrza. 



Ciśnienie atmosfery. 



Poza temperaturą najracyonalniej będzie oprzeć się na przebiegu ciśnień i wia- 

 trów na tle związanych z tern siedlisk (głównych i drugorzędnych) działania atmosfery 

 w Europie l ). 



') Por. mapy izobar kuli ziemskiej na str. 166 — 169. 



