12 



po części zmienione (Mitscherlich 1 ), Pfeifer 2 ), Ad. Meyer 3 ;, Wagn er 4 ) i inni), 

 to jednak podstawa tego prawa, t. j. zależność wysokości produkcyi roślinnej od ilości 

 składnika pokarmowego znajdującego się w glebie w „minimum", nie straciła w zasa- 

 dzie na wartości. Możemy zatem z zupełną słusznością w otrzymywanych plonach 

 widzieć sprawdzian stosunków odżywczych w glebie, z tern zastrzeżeniem, że inne 

 z czynników produkcyi. jak ilość wilgoci, światła lub ciepła, stan struktury roli i t. p., 

 normalnych granic nie przekraczają. W tych warunkach otrzymane plony będą według 

 Wagnera funkcyą prostolinijną działającego składnika pokarmowego, podczas gdy 

 według Mitscherlicha parabolową, wskutek zmniejszającej się zwyżki plonów przy 

 zwiększanej ilości nawozu czy zasobu jego w ziemi. 



Doświadczalnie stwierdzając zapasy pokarmowe w glebie, czyli, jak się także 

 wyrażają, badając jej potrzeby nawozowe, otrzymujemy właściwie tylko obraz stosun- 

 ków względnych. Skoro bowiem o zapasie składnika badanego dowiadujemy się z róż- 

 nicy plonów, otrzymanych na pólkach nawożonych dwoma innymi składnikami, a wy- 

 produkowanych na działkach bez nawozów, to nieuwzględniamy całej jego ilości, ale 

 tylko ten nadmiar, który z powodu braku innych składników, w działanie produktywne 

 wejść nie mógł. Nadto rezultat otrzymywany w tych samych warunkach ulegać będzie 

 zmianie, zależnie od potrzeb pokarmowych uprawianej rośliny i jej zdolności asymila- 

 cyjnej pobierania pokarmów nawet z tych samych związków chemicznych. 



Przytoczone już względy wskazują, że danie bezwzględnej odpowiedzi na powyż- 

 sze pytanie jest trudne, a wyniki, jakie się przy tego rodzaju próbach otrzymuje, po- 

 siadają tylko wartość porównawczą i to odnośnie do użytej w doświadczeniu rośliny. 

 Wprawdzie niektóre z nich odznaczają się wyjątkową skłonnością do pobierania znacz- 

 niejszych ilości niektórych składników pokarmowych, a wtenczas mogą się stać dobrym 

 probierzem ich zasobów w ziemi. I tak, ziemniaki uważane są za roślinę potasową, 

 owies za azotową, a buraki przedewszystkiem za wymagającą większych ilości łatwo 

 przyswajalnego kwasu fosforowego, przy silnem zapotrzebowaniu zarówno potasu, jak 

 i azotu. Dlatego też buraki, zarówno pastewne, jak cukrowe, uznawane są za najod- 

 powiedniejszą roślinę do przeprowadzania tego rodzaju badań. 



Pragnąc przeto nabrać wyobrażenia o zasobności gleby w przyswajalne składniki 

 pokarmowe, należy uwzględniać nietylko wielkości otrzymane z poletek nawożonych 

 dwoma składnikami pokarmowymi, a uprawianych bez tego dodatku, ale też i wysokość 

 produkcyi osiąganą bez stosowania dodatkowego nawożenia. 



Obliczenia nasze, przedstawione w tablicy IV, są zatem obrazem stosunków od- 

 żywczych panujących w glebie po wyprodukowaniu masy podstawowej buraków cukro- 

 wych, z których to zapasów one korzystać nie mogły, już to z powodu nieprzychylnego 

 wzajemnego ich stosunku, niezbędnego do dalszej produkcyi roślinnej, już to z powodu 

 chwilowego braku odpowiedniej ich ilości w formie przyswajalnej w poszczególnych 

 okresach wzrostu. Nadto cyfry podane, ze stanowiska praktyki rolniczej, ilustrują za- 

 razem efekt nawożenia dwoma składnikami pokarmowymi, dodawanymi celem naj- 

 lepszego zużycia trzeciego, zawartego w glebie. 



Pozostawiając rozpatrzenie całkowitej zasobności badanych gleb przy produkcyi 

 buraków cukrowych do późniejszego omówienia, przejdziemy na razie w systematycznym 



') Mitscherlich: „Landw. Jahrb." 1909— 1910. 



• J ) Landw. Versuchst. 76. 1912. 



3 ) Landw. Versuchst. 78. 1912. 



*) P. W agner: „Landw. Jahrbiicher". 1883. Bd. 13. 



