21 



nie niezużytkowanego zapasu azotu. Silniej te stosunki uwidoczniają się przy stoso- 

 waniu nawozów zielonych lub przy wiosennem nawożeniu obornikiem, aniżeli w wa- 

 runkach jesiennego nim nawożenia; w tym bowiem wypadku miał nawóz już czas 

 odpowiednio rozłożyć się w ziemi i w większych liościach dostarczyć zarówno kwasu 

 fosforowego, jakoteż i potasu, potrzebnego roślinom. Z tych to zatem względów naj- 

 właściwszym materyałem do wnioskowania o normalnym stanie żywności gleb będzie 

 otrzymany z pól zupełnie nienawożonych i dlatego też należałoby w przyszłości zale- 

 cać do prób w tym celu przeprowadzanych, pola nienawożone świeżo obornikiem lub 

 nawozem zielonym. Z tych też względów i w naszych wnioskach przedewszystkiem 

 opierać się będziemy na wynikach zebranych z pól świeżo tymi nawozami niezasilonych. 



1. Szczerki, przy względnym nadmiarze potasu, cierpią przedewszystkiem 

 na brak azotu, w daleko zaś mniejszym stopniu na niedomiar kwasu fosforowego; 

 dodanie azotu, choćby w postaci obornika, zapewnia lepsze zużycie przyswajalnej części 

 obu tych składników zawartych w ziemi, jednak w stopniu niewystarczającym, gdyż 

 zawarty w dawce obornika azot nie zostaje dostatecznie wyzyskany przez buraki. 

 Szczerki zatem możnaby było uznać za gleby ubogie przedewszystkiem w azot, 

 w nieco mniejszym stopniu w kwas fosforowy, a zasobne względnie w potas. 



2. Bielice jeszcze w wyższym stopniu, niż szczerki, zdają się być zasobne 

 w potas, natomiast korzystniejszy jest tutaj wzajemny stosunek azotu i kwasu fosfo- 

 rowego, które to jednak oba składniki i tutaj znajdują się w ilościach o wiele mniej- 

 szych, aniżeli potas. Charakterystyczną jest dla bielic, w porównaniu ze szczerkami, 

 większa zawartość azotu w ziemi. 



3. Lóssy przedstawiają ziemie bez wybitniejszych różnic w zapasach poszcze- 

 gólnych składników pokarmowych; we względnem „minimum", zdaje się być kwas 

 fosforowy, zaś w niewielkim nadmiarze potas. 



4. O madach, wobec dwóch tylko doświadczeń, niewiele można powiedzieć; 

 w danych wypadkach najmniejsze zapasy dotyczą kwasu fosforowego, przy względnym 

 nadmiarze potasu i azotu. 



5. Gliny wykazują przedewszystkiem brak kwasu fosforowego przy poważnym 

 nadmiarze potasu; zasób azotu jest podobny jak w bielicach. 



6. Rędziny-borowiny charakteryzują się wybitnym zapasem kwasu fos- 

 forowego i potasu, przy ilości azotu będącej w „minimum". 



7. Czarnoziemy zdegradowane posiadają względny nadmiar kwasu 

 fosforowego przy charakterystycznym braku azotu, w stopniu o wiele wyższym, aniżeli 

 potasu. 



8. Wreszcie czarnoziemy bagienne odznaczają się wybitnym brakiem 

 azotu, w mniejszym zaś stopniu kwasu fosforowego w porównaniu z ilością potasu, 

 przystępną dla roślin. 



Jeżeli na podstawie powyższej krótkiej charakterystyki uszeregujemy badane 

 gleby według zasobności w poszczególne składniki pokarmowe, to otrzymamy nastę- 

 pujący obraz: 



W „minimum" zawierają azot: wszystkie typy gleb, z wyjątkiem mad, przy- 

 czem najmniejsze ilości przyswajalnego zapasu posiadają: czarnoziemy zdegra- 

 dowane, czarnoziemy bagienne, szczerki i gliny; najbogatsze w nie- 

 pobrany kwas fosforowy okazują się: rędziny-borowiny i czarnozie- 

 my zdegradowane, najuboższe zaś w rozpuszczalny nadmiar tego składnika: 

 mady, gliny i lóssy; w potas obfitują wszystkie z wyjątkiem może 

 vCzarnoziemu zdegradowanego. 



