36 



Na szcz erkach, na ziemiach naogół mniej zasobnych w składniki pokarmo- 

 we, dodatek obornika zmienia przedewszystkiem intensywność działania azotu; zie- 

 mie te, reagując na ten składnik najsilniej, wprawdzie i przy oborniku wykazują naj- 

 wyższe zwyżki pod wpływem saletry, ale stosunek tego działania do wpływu na- 

 wozów fosforowych i potasowych jest ściślejszy. 



Natomiast na glinach typowo biednych w kwas fosforowy wpływ obornika 

 obniża w wysokim stopniu działanie nawozów fosforowych w stopniu o wiele znacz- 

 niejszym, aniżeli saletry. 



To samo, co o glinach, można powiedzieć i o bielicach' gdzie obecność 

 obornika zmniejsza skuteczność przedewszystkiem nawozów fosforowych. 



Najmniejsze różnice pod tym względem widzimy przy lóssach i czarno- 

 ziemachzdegradowanych. 



Jesienne nawożenie obornikiem zmienia zatem, jak widzimy, nietylko skalę dzia- 

 łania nawozów sztucznych, ale także i wzajemny stosunek ich wpływów na większości 

 gleb badanych typów, przyczem zmniejszenie zapotrzebowania kwasu fosforowego, 

 rzadziej azotu, jest najpowszechniejsze przy uprawie buraków cukrowych. 



Wiosenne nawożenie obornikiem ujawnia podobny wpływ, jak jesienne, tylko naj- 

 częściej w stopniu mniejszym, zależnie od naturalnych zasobów badanych gleb. 



O wpływie nawozów zielonych, wobec 3-ch tylko doświadczeń, trudno coś pew- 

 niejszego powiedzieć i tylko zaznaczyć możemy, że w naszych wypadkach najsilniej 

 zmniejszały one działanie nawozów azotowych, dzięki nagromadzeniu tego składnika 

 w przyoranej masie zielonego pognoju. 



Przytoczone uwagi jeszcze raz potwierdzają wypowiedziane poprzednio przekona- 

 nie, że przy badaniach naturalnych zasobów ziemi należy unikać pól świeżo nawożo- 

 nych obornikiem czy pognojami zielonymi, jeżeli się nie chce dojść do błędnych wnio- 

 sków, których ujęcie w ścisłą formę i tak z wielu innych względów jest niezmiernie 

 trudne. 



Pewną cechą gleb, należących do odmiennych typów, mogłaby być zdolność 

 mniej lub więcej ekonomicznego zużycia dostarczonych w nawozach składników po- 

 karmowych; odmienne pod tym względem wyniki mogłyby być wyrazem nietylko 

 istniejących zasobów lub braków pewnych składników pokarmowych w glebie, ale 

 także i jej żywotności, dzięki odpowiednim procesom chemicznym lub biologicznym 

 w niej przebiegającym lub też wskutek odpowiednich, właściwości fizycznych z danym 

 typem ziemi związanych. Pragnąc uchwycić pewne pod tym względem choćby ogólne 

 różnice, mogące istnieć na glebach uwzględnionych w naszych doświadczeniach, poda- 

 jemy poniżej zwyżki plonów korzeni, otrzymane pod wpływem kompletnego nawożenia 

 mineralnego zarówno na polach zasilonych obornikiem ^jesiennym), jakoteż i bez niego. 



TYP GLEBY. 



Ilość 

 doświadczeń 



Pełne nawożenie wywołało zwyżkę plonów korzeni 



z ha w q 



w % 



bez 

 obornika 



na 

 oborniku 



bez obornika 



z obornikiem 



bez obornika 



z obornikiem 





10 



24 



77.9 



63.6 



39.9 



31.4 



Bielice 



20 



36 



84.1 



65.7 



36.3 



24.2 



Lóssy 



9 



21 



* 68.0 



69.8 



28.1 



25.1 



Gliny 



4 



6 



77.3 



76.1 



46.7 



29.3 



Rędziny 



10 





131.3 



25.3 



67.7 



7.0 



Czarnoziemy zdegradowane . 



7 



9 



58.5 



44.1 



26.2 



14.2 



Czarnoziemy bagienne . . . 



3 



9 



47.7 



59.6 



12 5 



22.5 



