37 



Z przeglądu powyższego na pierwszy plan wysuwają się, wskutek odmiennego 

 zachowania się wobec nawożenia mineralnego, rędziny, które w stopniu o wiele wyż- 

 szym okazały się zdolne do wyzyskania dostarczonych pokarmów, aniżeli inne gleby. 

 Wskazywałoby to, że rędziny należą do gleb wyjątkowo czynnych, w przeciwieństwie 

 do innych, właściwości tej nie wykazujących. Względnie najsłabsza energia przerobu 

 dostarczonych nawozów przejawia się na czarnoziemach zdegradowanych, 

 jak bagiennych, a po części i na lóssach. 



Nawiezienie obornikiem naogół powszechnie zmniejsza działanie nawozów mine- 

 ralnych, wskutek znaczniejszego nagromadzenia pokarmów z nawozu naturalnego; naj- 

 silniej jednak ta depressya pod wpływem obornika występuje znowu na rędzin a cli, 

 które dzięki swemu składowi chemicznemu (wapno) są w stanie energiczniej go roz- 

 kładać, aniżeli gleby inne, np. gliny. Trudno nam wchodzić w rozbiór przyczyn tego 

 zjawiska, zresztą w praktyce rolniczej często stwierdzanego, i tylko ogólnie zaznaczymy, 

 że prawdopodobnie obecność wapna w glebie,' działającego korzystnie zarówno na 

 strukturę gleby, jakoteż i na rozwój mikroorganizmów, jest przyczyną tego odmiennego 

 zużytkowania nawozów mineralnych, jak też i obornika. 



Wreszcie, choć w krótkości, powrócimy jeszcze raz do sprawy wartości analizy 

 chemicznej gleby w porównaniu z działaniem poszczególnych nawozów mineralnych. 

 W poniższem zestawieniu podano dane dotyczące tych samych gleb, które rozpatrywa- 

 liśmy już poprzednio, przy omawianiu związku pomiędzy zasobowością gleb w skład- 

 niki pokarmowe a wynikami ich chemicznego rozbioru z wyciągu kwasu solnego. 



Miejscowość 

 i rok do- 



Typ 



Skład chemiczny 

 gleby w <> 



Zwyżka plonów 

 z ha w q pod wpły- 

 wem nawożenia 



Zwyżk plonów 

 w % pod wpływem 

 nawożenia 



świadczenia 





gleby. 



P 9 5 



K 2 



N 



fosfor 



potas 



azot 



fosfói 



potas 



azot 



Tomkowo . . . 



1901 



szczerk 



0.110 



0.092 



0.121 



24.5 



0.0 



19.6 



14.5 



0.0 



11.6 



Kodłutowo. . . 



1903 





0.035 



0.162 



0.112 



0.0 



9.9 



13.1 



| 0.0 



4.8 



6.4 



Grodzisk . . . 



1902 





0.064 



0.007 



0.082 



24.1 



33.0 



66.0 



i 18.9 



25.9 



51.9 



Kutno . .' . . 



1913 



bielica 



0.064 



0.082 



0.128 



29.5 



21.5 



30.5 



11.5 



8.4 



11.9 



Gucin 



1903 





0.117 



0.045 



0.157 



12.7 



7.7 



38.4 



4.9 



3.0 



14.8 



Golle .... 



1902 





0.062 



0053 



0.076 



110.0 



73.4 



7.3 



82.3 



54.9 



5.5 



Stawiszyn . . . 



1902 





0.016 



0.019 



0.092 



50.6 



18.7 



28.7 



24.2 



9.0 



13.7 



Brzostowa . . . 



1912 



lóss 



0.091 



0.052 



0.136 



72.4 



26.4 



36.1 



30.7 



11.2 



15.3 



Słabuszowice . . 



1902 





0.018 



0.027 



0.102 



21.8 



11.2 



52.4 



7.8 



4.0 



18.8 



Wereszczyn . . 



1909 



rędzina 



0.181 



0.211 



0.121 



2.2 



88.9 



105.3 



1.8 



73.7 



87.3 



Małków . . . 



1902 





0.058 



0.139 



0.079 



17.4 



104.0 



119.7 



14.2 



106.5 



97.8 



Kazimierza Wielka 



1912 



czarnoz. zdegrad. 



1 0.104 



0131 



0.048 



15.6 



9.7 



31.4 



5.3 



3.3 



10.8 



Poturzyn . . . 



1910 



1 0.058 



0.090 



0.135 



2.3 



0.0 



23.0 



0.9 



0.0 



8.5 



Izdebno. . . . 



1903 



czarnoz. bagien. 



0.056 



0.027 



0.119 



33.2 



40.7 



29.2 



26.4 



• 32.3 



23.2 



Wąsewo . . . 



1902 





0.036 



0.057 



0.102 



8.8 



11.0 



22.0 



2.6 



3.3 



6.6 



Wystarczy choćby pobieżne przejrzenie podanych wyników, ażeby przyjść do 

 przekonania, że nie istnieje żadna współrzędność między wynikami rozbiorów che- 

 micznych a działaniem nawozów mineralnych i że nie ma jej nietylko między gleba- 

 mi odmiennego pochodzenia, ale także wśród należących do tego samego typu. Ana- 

 liza chemiczna wyciągu 25% kwasem solnym (ew. 10% HC1 na gorąco) nie daje żad- 

 nego pojęcia o potrzebie nawozowej badanej gleby, a jedyną narazie pewną drogę 

 jej stwierdzenia pozostaje ściśle wykonane i kilkakrotnie przeprowadzone doświadcze- 

 nie polowe. 



