wypada na szczerkach 81, na bielicach 85, na lóssach 89, na czamoziemach bagien- 

 nych 77 — to na glinach wynosi on 104, a na czaru ozie mach zdegrado- 

 wanych nawet 144. Prawdopodobnie wysoka zawartość żelaza i glinu w glinach, 

 zaś próchnicy w czamoziemach zdegradowanych, ciał silnie absorbujących rozpuszczalny 

 kwas fosforowy superfosfatów, jest przyczyną lepszego działania żużli, posiadających 

 kwas fosforowy w formie nierozpuszczalnej w wodzie, jako fosforan czterowapniowy 

 i fosforan wapniowo-krzemowy. 



Przeciętny stosunek działania żużli w porównaniu z superfosfatem okazał się 

 w 39 doświadczeniach = 91. 



Wreszcie potas najsilniej podnosi plony (pola bez obornika) na rędzinach, 

 szczerkach, bielicach i lóssach, najsłabiej zaś na madach i obu czar 

 noziemach. Obecność obornika na glebach czynnych, łatwo go rozkładających, jak 

 szczerki, bielice, lóssy oraz rędziny, zmniejsza skuteczność nawożenia po- 

 tasem, podczas gdy na ciężkich, jak gliny i czarnoziemy bagienne, wy- 

 bitniejszego zmniejszenia tego działania wobec obornika nie widać; również obornik 

 wiosenny w mniejszym stopniu obniża działanie tego nawozu, aniżeli lepiej rozłożony 

 obornik jesienny. 



Zdolność produktywna 1 q 40° (l soli potasowej na poszczególnych typach 

 gleb waha się w naszych doświadczeniach między 0.0 a 20.4 q korzeni, przy średniej 

 produkcyi z 202 doświadczeń 9.8 q, przyczem wahania te przy doświadczeniach bez- 

 obornikowych występują od 0.0 q do 20.4 q buraków, średnio z 65 doświadczeń 11.7 q 

 korzeni, zaś w obecności podstawowego nawożenia od 0.9 q do 15.5 q, średnio w 137 

 doświadczeniach 8.9 q korzeni. 



Również i potas stosowany bywa w praktyce rolniczej w rozmaitych formach 

 nawozowych, wśród których sole skoncentrowane 30—40% i kainit 12.4% są u nas 

 najpowszechniejsze. Z góry jednak twierdzić można, że odmienny ewentualnie skutek 

 nawożenia tymi nawozami nie będzie można odnosić bezpośrednio do formy chemicz- 

 nej związanego potasu (siarczan i chlorek), ile raczej do towarzyszących im soli do- 

 datkowych, a zwłaszcza soli kuchennej i związków magnu. Z tego też powodu często, 

 zwłaszcza przy nawożeniu buraków cukrowych, otrzymuje się wyniki lepsze pod wpły- 

 wem nawożenia kainitem, aniżeli 40°, solą potasową, jak to zresztą stwierdzają i nasze 

 doświadczenia (1. c), z których niektóre wyniki poniżej podajemy. 



Miejscowość i rok 

 doświadczenia 



Typ 



gleby 



40 kg K 2 wywołało 

 zwyżkę korzeni w q 



Względne 

 działanie kai- 



40% sól 

 potasowa 



kainit 



nitu w porów- 

 naniu z solą 

 potas. = 100 



Szkarada. 





1911 



szczerk 



4.9 



14.0 



286 







1913 





34.8 



46.7 



134 



Czersk . 





1912 



bielica 



0.0 



10.3 





Jeżówka . 





1911 





1.8 



16.0 



889 



Ostrowy . 





1911 





0.0 



9.4 





Szkarada. 





1912 





6.6 



14.7 



223 







1913 





4.1 



16.6 



405 



Starościce 





1914 



loss 



8.3 



15.4 



186 





Ś r e 



d n i 



. . . 



7.6 



17.9 



237 



Widzimy zatem, że kainit we wszystkich przytoczonych doświadczeniach działał 

 lepiej, aniżeli sól potasowa skoncentrowana, przyczem nieliczne nasze wyniki wskazy- 

 Pam. Fizyograf. — T. XXV. — Pedologia. 7 



