51 



5) Przeciwieństwem glin, jako środowiska odżywczego, są mady, które należą 

 do najbogatszych gleb w składniki pokarmowe. Przy względnym nadmiarze azotu 

 i potasu, zdolne są zużytkować jednostronnie stosowane nawozy fos*forowe. Pełne 

 nawożenie zwiększa plony, ale stosunkowo nieznacznie. 



6) Wyjątkowe właściwości pod względem odżywczym przedstawiają rędziny- 

 borowiny. Bogate w naturalne zasoby kwasu fosforowego i potasu, wykazują jednak 

 małą ich przyswajalność, a wskutek tego reagują silnie nietylko na azot, będący 

 w „minimum", ale także niemniej wybitnie na kwas fosforowy i potas. Nie- 

 zmiernie czynne te ziemie wdzięczne są w wysokim stopniu za nawożenie obornikiem. 



7) Czarnoziemy zdegradowane zaliczyć należy po madach do ziem naj- 

 zasobniejszych w składniki pokarmowe. Charakterystyczną jednak cechą stosunków od- 

 żywczych tych próchnicznych ziem jest względny brak azotu wobec nadmiaru kwasu 

 fosforowego i potasu w glebie, oraz stosunkowo słaba zdolność wyzyskiwania nawo- 

 żenia obornikiem. Przy większych dawkach azotu pełne nawożenie mineralne jednak 

 jest w stanie podnieść jeszcze plony buraków, przyczem żużle zdają się być odpo- 

 wiedniejszą formą nawozu fosforowego, aniżeli superfosfat. 



8) Wreszcie czarnoziemy bagienne, zbliżone swą zasobnością pokarmów 

 roślinnych do bielic, wykazują przedewszystkiem brak azotu, nieco w mniejszym 

 stopniu kwasu fosforowego, przy względnym nadmiarze potasu. Nawożenie 

 też azotowo-fosforowe może okazać się wystarczające do zapewnienia maksymalnych 

 plonów na tym typie gleby. 



Jak zatem z powyższego streszczenia widzimy, gleby ziem naszych wykazują 

 istotnie pewne zasadnicze różnice w swej żyzności, które ujawniają się zarówno 

 w ogólnej zasobności składników przyswajalnych, jakoteż we wzajemnym stosunku 

 poszczególnych składników pokarmowych, zależnie od przynależności typowej; odmien- 

 ne zachowanie się na nich różnych form tych samych nawozów mineralnych, a rów- 

 nież rozmaita skuteczność nawozów naturalnych wskazuje też na tkwiące w nich róż- 

 nice we własnościach fizycznych, a także chemiczno-biologicznych. 



Jasnem jest, że wnioski nasze wyprowadzone z przytoczonych doświadczeń z bu- 

 rakami cukrowymi, nie mogą rościć sobie prawa do wartości ogólnej, której nabrać 

 mogą dopiero po rozpatrzeniu materyałów zebranych z doświadczeń z innymi roślina- 

 mi i stwierdzeniu zgodności otrzymanych wyników 



Tern też zapewne tłomaczyć należy, że we wzmiankach innych autorów, porusza- 

 jących ten temat, spostrzegamy pewne różnice w poglądach na żyzność gleb typów 

 krajowych. 



Z zadowoleniem natomiast stwierdzić możemy, że wyniki nasze potwierdzają 

 niekiedy odosobnione zapatrywania na stopień żyzności niektórych gleb naszych. 

 Np. lóssy, uważane przez ogół rolniczy, a także przez Karpińskiego (1. c.) za 

 najbogatsze gleby w naszym kraju, mniej optymistycznie oceniane są przez naszego 

 gleboznawcę Sł. Miklaszewskiego (1. c. str. 92); autor ten wysoką wartość lós- 

 sów, jako warsztatów rolnych, raczej uzasadnia dobremi cechami fizykalnemi gleby, 

 aniżeli bogactwem składników pokarmowych, których nie posiadają więcej, niż bielice. 

 Słusznie też autor ten zalicza mady do najlepszych gleb Królestwa Polskiego, na- 

 tomiast zbyt pochlebnie wyraża się o bogactwie chemicznem glin, które ani ogólną 

 zasobnością w składniki pokarmowe, ani ich przyswajalnością (poza potasem) na to 

 nie zasługują. Podkreślić wreszcie należy trafną uwagę Miklaszewskiego co do 



