5 



da z formą gnieżdżącą się w Galicyi i w Królestwie, a posiadającą zawsze czysty 

 ochrowy spód ciała. Co się tyczy wschodnich granic sordida, to te określa 

 Reichenow wielce niedokładnie i dwuznacznie. Co mamy rozumieć pod West- 

 Russland? Czy Królestwo Polskie, o którem autor nic nie mówi, a które zawsze sy- 

 stematycy i geografowie nazywali: „Polen", „Poland", „Pologne". czy też Litwę, którą 

 tak autor nazywa z niewiadomych mi powodów w tytule cytowanej pracy („Zur Vógel 

 fauna West-Russlands"). Jeżeli to ostatnie, to w takim razie wymieniając szereg pro- 

 wincyi niemieckich w celu uniknięcia nieporozumień należałoby i o Królestwie Pol- 

 skiem, pod jakąkolwiek bądź nazwą wspomnieć. Co do Królestwa Polskiego i Galicyi, 

 to dwie te polskie prowincye zarówno jak i Prusy wschodnie zamieszkuje Sitta euro- 

 paea homeyeri Hart. Wprawdzie prof. Reichenow nie uznaje formy homeyeri i uwa- 

 ża ptaki opisane przez Harterta i tak nazwane za egzemplarze przejściowe, za ba- 

 stardy, pogląd ten jest jednak fałszywy. Bastardy mogą występować i prawie zawsze 

 występują na granicy zasiągów dwóch podgatunków jednego gatunku; chcieć jednak 

 uważać za bastardy wszystkie ptaki, które występują na takiej ogromnej przestrzeni 

 jak Galicya, Królestwo Polskie i Prusy Wschodnie jest rzeczą conajmniej ryzykowną. 

 A w myśl tego. co prof. Reichenow mówi o Sitta homeyeri, do tego wniosku dojść 

 byśmy musieli. Powtarzam jeszcze raz, że ptaki Królestwa Polskiego i Galicyi (nie 

 mogę się zgodzić z J. Gengler'em, który kowaliki galicyjskie uważa za Sitta euro- 

 paea caesia — patrz Verhandlungen der Ornithologischen Gesellschaft in Bayern. 

 Munchen 1914 — 1916 Bd. XII, Heft. 4 p. 224) są zupełnie dobrze zróżnicowaną for- 

 mą, którą za nic innego jak za S. homeyeri Hart. uważać nie można. 



Przechodzimy wreszcie do Sitta sztolcmani. Naturalnie że uważając S. homeyeri 

 jedynie za bastardy, trudno już cośkolwiek mówić o 5. sztolcmani, konsekwentnie bo- 

 wiem rozumując, należałoby dojść do wniosku, że ptaki, które opisałem jako S. sztolc- 

 mani, są bastardami między bastardami S. europaea X sordida a 5. europaea, 

 co byłoby już oczywistym absurdem. Temu zapewne należy przypisać, że Prof. Dr. 

 Reichenow o S. sztolcmani nic nie wspomina *). Prof. Reichenow mówi o ptakach 

 z Białowieży i z okolic Pińska, że wykazują one „zum Teil den gleichen Ton der 

 Unterseite wie mitteldeutsche Vugel zum Teil sind sie blasser (Form homeyeri)", a pa- 

 rę wierszy dalej (patrz powyżej zacytowany ustęp), iż w Białowieży obok S. sordida 

 gnieździ się S. europaea. Mamy więc już trzy formy gnieżdżące się w Białowieży, 

 co się również nie zgadza z taksonomicznem pojęciem podgatunku. Cała zaś rzecz 

 polega na nieporozumieniu, gdyż jak mogę sądzić ze słów prof. Reichenowa miał 

 on właśnie do czynienia z Sitta europaea sztolcmani, czyli z formą stojącą między 

 homeyeri i europaea. Ze względu że ptaki były zbierane w zimie, czyli w porze kie- 

 dy osobniki poszczególnych form koczując zmieniają miejsca pobytu, mogły się trafić 

 prof. Reichenowowi na Litwie również i osobniki homeyeri i europaea, ale wszak 

 z okazów zimowych nie można sądzić jaka forma w danej okolicy gniazduje. 



Gdyby prof. Reichenow więcej liczył się z literaturą faunistyczną przygodnie 

 badanego przez się kraju, zapewne nie wypowiadałby się tak szybko w podobnych 

 sprawach. 



By skończyć z S. sztolcmani, pozostaje mi tu jedynie zacytować kilka słów 

 Tischler'a, doskonałego znawcy ornitofauny Prus Wschodnich. Autor ten pisze: 



*) Odbitkę mej pracy Prof. Reichenow otrzymał jeszcze przed napisaniem powyżej cytowa- 

 nych słów, a że ją czytał świadczy o tern to, że referował o niej w tym samym numerze „Or- 

 nithologische Monatsberichte" (patrz str. 143). w którym podaje swoje poglądy na rozmieszczenie ko- 

 walików. 



