21 



Podrodzaj Pararutilus Berg. 



Do tego podrodzaju należy jeden gatunek. 



Rutilus. Pararutilus Friesii Nordman n. 



Synonimy podług Berga: Cyprinus dentex Lepechin. C. pygus G iii de li- 

 st ad t. C. wirezuba Guldenstadt. C. cephulus Pall. Leuclscus Friesii Nord- 

 m a n n. Leuciscus grislagine C u v. et V a 1. Gardonus wyrozub Wałecki. 



Opis gatunku według Berga: Zęby połykowe dolne jednoszeregowe 6 | 5. 

 Szpara ustna dolna, albo przez pół dolna. Szczyt szpary ustnej leży na poziomie 

 dolnego brzegu oczodołu. Czoło szerokie, wypukłe. Wyrostki łuków skrzelowych 

 nizkie, nieliczne (10). Trzecia kostka podoczodołowa wydłużona w kierunku pionowym. 

 Kość szczękowa (Maxillare) sięga na tył do linii przedniego brzegu oka, kość szczęki 

 dolnej (Dentale) występuje nieco dalej poza wskazaną linię. Grzbiet ciała poza po- 

 tylicą nie jest z boków ściśnięty. Płetwa grzbietowa jest skośnie ucięta; poczyna się 

 ona nieco za linią obsady płetw brzusznych. Powierzchnia brzuszna bez łuskowręgi, 

 płaskawa, lub zaokrąglona. Płetwa odbytowa jest także skośnie ucięta. Pęcherz 

 pławny wydłuża się na tył w koniec zaostrzony. Ośrodek łusek jest prawie centralny. 

 Promieni szczytowych (Radii apicales) bywa na łuskach około 20, promieni podsta- 

 wowych (Radii basales) od 4 do 5 tylko. Okrężne linie (Circuli) są nader liczne. 



W czasie tarła powierzchnia łusek, następnie górna powierzchnia głowy i płetwy 

 bywają gęsto ozdobione białawymi, ostrokańczastymi wyrostkami epitelialnymi. 



Formuła gatunkowa: D. III. 9—10; A. III. 10—11; Sq. L. 1. 60—66; Long. tot. 

 600-1000 mm. Rozmieszczenie: rzeki mające ujście do morza Czarnego, Dniepr, 

 Dniestr. W Dunaju ma być bardzo rzadki. Czy R. Meidingeri Heck jest odmianą 

 R: Friesii Nordm. jest dotąd rzeczą nie zdecydowaną. W jeziorze Chiemskim for- 

 ma znana pod nazwami Frauenfisch, Perlfisch, Maifisch ma być odmianą Wyrozuba. 



W dawniejszych czasach Wyrozub był łowiony w rzece Świsłoczy w okolicach 

 Mińska Litewskiego. Ogromne kości połykowe dolne i kostki żarnowe, czyli wyrozu- 

 bie, jakie mi dostarczył ś. p. Jan Wańkowicz z Zajezierza pod Mińskiem pow. 

 Ihumeński, świadczą o znacznych rozmiarach okazów łowionych w Świsłoczy. W ro- 

 ku 1863 przywiozłem był dla Muzeum Warszawskiego z Kijowa okaz mierzący 1000 

 mm, złowiony w Dnieprze pod Kijowem. W Prypeci około Kopatkiewicz był w daw- 

 niejszych czasach dosyć pospolity, miewałem stamtąd od D-ra Jewdakimowa 

 kostki żarnowe długości około 40 mm. W Mińsku Litewskim snycerz żyd wyrabiał 

 z kostek żarnowych piękne kamee, które miały barwę jasno-żółtawą i były przezro- 

 czyste jak bursztyn. Francuz Jean Rene de Cholet z kości żarnowych Wyrozu- 

 bia wyrabiał nadzwyczaj piękne rzeźby: Chrystusa na krzyżu, postacie niewiast bole- 

 jących ect. Przytaczam te szczegóły, ażeby wskazać jak pospolitym być musiał Wy- 

 rozub, a szczególnie wielkie okazy tego gatunku podówczas w Mińsku. W później- 

 szych czasach, pomimo starań moich i starań moich znajomych, nie mogłem dostać 

 okazu Wyrozubia ze Świsłoczy. Prawdopodobnie stał się już bardzo rzadki i w Dnie- 

 prze, skoro w Muzeum Akademii mają w zbiorach 11 tylko okazów, a największy 

 z nich mierzy zaledwie 335 mm długości całkowitej. 



Berg podał wymiary dwóch okazów: jeden 335 mm dł. całk., drugi 218 mm. 

 Średnie z tych dwóch wymiarów podaję w tablicy poniżej. 



