3 



ślinnością trawiastą. Pod warstwą piasku, złożonego głównie z kwarcu z domieszką 

 białych lub czerwonych skaleni i mającego okrągłe, doskonale otoczone ziarna, docho- 

 dzące 1 mm średnicy, znajdują się. na wybrzeżu wschodniem Firleja pokłady torfu, 

 eksploatowanego od niedawna przez właściciela. W świeżo wykopanem torfowisku, 

 położonem ku Pd od ogrodu owocowego w Janinowie, stwierdziłem następującą kolej- 

 ność warstw. 1) Piasek szary żwirowaty (= biały piasek jeziorny -f- próchnica) do 

 05 m. 2) Torf ciemnobrunatny, złożony z silnie zmodyfikowanych resztek roślinnych — 

 około 2 m. 3) Torf jaśniejszy, miękki, żółtawy, złożony z dobrze zachowanych łody- 

 żek mchów z rodzaju rokieta (Hypnum) — około 5 m. Miąższość ogólna torfu wynosi 

 tedy w tern miejscu nie więcej nad 2 5 m. Jakie warstwy znajdują się głębiej pod 

 torfem, stwierdzić tego z pewnością nie mogłem. Mieszkańcy miejscowi utrzymują, że 

 zarówno na dnie Firleja, jak w głębi ziemi na polach okolicznych, gdzie mają się znaj- 

 dować „stare okopy tatarskie", występuje niekiedy „twarda glina z cząsteczkami szkli- 

 stego metalu" (gliny lodowcowe z miką?). 



W pobliżu torfowiska znalazłem w piasku kilka otoczaków o składzie krystalicz- 

 nym (granit, jasno-szary łupek łyszczykowy). Jeden z nich, złożony z granitu bioty- 

 towego, o krawędziach całkowicie zgładzonych i ziarnach skalenia silnie zwietrzałych, 

 mierzył 15 cm średnicy. Większych głazów narzutowych na tern wybrzeżu Firleja nie 

 spostrzegłem. 



Białe piaski o podobnym wyglądzie zaścielają na znacznej przestrzeni brzegi je- 

 ziora Kunowskiego, zwrócone ku Pd i PdW. Pomiędzy wspomnianym rowem, ucho- 

 dzącym do tego jeziora, a dwoma wiatrakami, stojącymi na małej wyniosłości ku Z od 

 miasteczka Firleja, odsłaniają się piaski i żwirowiska po obydwu stronach drogi, wio- 

 dącej z miasteczka nad brzeg południowy jeziora Kunowskiego. Domieszka żwiru jest 

 tu znaczniejsza, materyał okruchowy grubszy, otoczaki wielkości pięści stanowią zjawisko 

 pospolite. Odnosimy wrażenie, iż mamy przed sobą typowe osady lodowcowe, zape- 

 wne szczątki moren, których kształt pierwotny zmieniła ręka ludzka, usuwając większe 

 głazy i niwelując przy pomocy pługa rzeźbę terenu. W istocie gleba okoliczna mu- 

 siała dawniej więcej, niż obecnie, zawierać grubego materyału skalnego. Ze źródła 

 tego czerpano bowiem kamień budowlany, użytkowany na podmurowania licznych do- 

 mostw w miasteczku. Większe bloki musiały przy tern uledz rozbiciu. Kilkanaście 

 sporych eratyków barwy ceglasto-czerwonej i szarej spotykamy dziś jeszcze w różnych 

 punktach na ulicach Firleja (np. przed kościołem, w pobliżu zarządu gminnego). Głazy 

 te, złożone przeważnie z granitu lub pokrewnych skał krystalicznych, przewiezione 

 swego czasu przez mieszczan z pól poblizkich, dochodzą 0"5 — 07 m średnicy i mają 

 krawędzie zaokrąglone. 



Z powyższego opisu wynika, iż otoczenie najbliższe jezior Firlejowskich nosi wy- 

 raźne ślady działalności lodowców. Pragnąc, o ile to w czasie krótkiej bytności było 

 możliwe, zaznajomić się z morfologią terenu, zwiedziłem pieszo przesmyk dzielący je- 

 ziora tudzież ich brzegi : zalesiony południowy i zachodni Firleja, jak również lesisty 

 południowy jeziora Kunowskiego. 



Wybrzeże południowo-wschodnie jez. Kunowskiego jest połogie i przechodzi bez- 

 pośrednio w nizkie łąki przesmyku. Łąki owe przecina wspomniany już parokrotnie 

 rów uchodzący do jeziora. Na prawym jego brzegu w blizkości jeziora wydobywany 

 jest obecnie torf, podobnież na lewym brzegu w zachodniej części łąk, gdzie pokład 

 jego atoli zdaje się być płytszym. Na południowym brzegu jez Kunowskiego rośnie 

 młody bór sosnowy. Na jego skraju, wzdłuż granicy zachodniej łąk odsłaniają się ta- 

 kie same białe piaski jeziorne, jak na wschodniem wybrzeżu Firleja. Dalej ku PdZ 



