4 



teren się wznosi, płaska nizina przechodzi nagle w pasmo nagich pagórków, ciągnących 

 się mniej więcej w kierunku południkowym i opadających dość stromo ku kotlinie je- 

 zior. Wzniesienie owo, położone około 2 km na Z od jeziora Firleja, oznaczone jest 

 na mapie kotą 158. Zbocza pagórków złożone są z drobnego szarożółtego piasku, 

 zawierającego nieznaczną domieszkę próchnicy; porasta je kępkami trawa nikła i dro- 

 bne, rzadkie krzewy. Na samej wierzchowinie piasek jest natomiast czystszy, barwy 

 mocno-żółtej, o ziarnach dochodzących 1 mm średnicy. 



U podnóża opisanych wzgórz znalazłem na skraju lasu w piasku liczne dobrze 

 zachowane odłamki skorupek małży z rodzaju Anodonta, w innym zaś punkcie— sko- 

 rupkę ślimaka z rodzaju Planorbis. 



Ponieważ mięczaki te żyją obecnie w jeziorze Kunowskiem, ponieważ na całym 

 rozdzielającym jeziora przesmyku występują białe piaski jeziorne lub torfowiska, po- 

 nieważ ponadto stwierdziłem na brzegu zachodnim Firleja obecność dwu terasów wyraź- 

 nych, świadczących o wyższym niegdyś stanie wody w jeziorze, przyczem bliższy brze- 

 gu teras wznosi się około 1*5 m ponad obecnym poziomem Firleja, wyprowadzam 

 stąd wniosek, że przesmyk rzeczony musiał ongi znajdować się pod wodą, czyli że 

 Jeziora Firlejowskie łączyły się ze sobą, tworząc jeden większy zbiornik. Brzeg za- 

 chodni tego wspólnego jeziora sięgał zapewne do podnóża opisanego przed chwilą 

 wału wzgórz, który uważam za wytwór glacyalny, za morenę boczną lodowca. Przy- 

 puszczam, że wzmiankowane wyżej „okopy tatarskie" okażą się po bliższem zbadaniu 

 również szczątkami dawnych moren lodowcowych, zmienionych skutkiem długoletniej 

 uprawy rolnej. 



Czas powstania jezior Firlejowskich w ten sposób odnieść zapewne należy do 

 okresu lodowcowego. Przyczyn ich istnienia szukać winniśmy w zatamowaniu wód 

 powstałych po stopieniu sięgającego tu lądolodu północnego przez nagromadzone ru- 

 mowiska morenowe. 



Pozostawiając geologowi-specyaliście zbadanie dokładniejsze tych wysoce intere- 

 sujących stosunków, pozwolę sobie zaznaczyć jedynie, iż taka geneza naszych jezior 

 posiada w świetle przedstawionych faktów więcej cech prawdopodobieństwa, niżeli 

 opinia wyrażona w „Słowniku Geograficznym", jakoby wedle „niektórych hydrogra- 

 fów" miały jeziora Firlejowskie stanowić „początek błot pińskich." (T. II, s. 392). 

 Zauważyć należy, iż E. Dziewulski (1881) rozpoczyna podobnież opis jezior Firle- 

 jowskich od bagien poleskich. Sądzimy, że morfologia kotliny firlejowskiej i jej oto- 

 czenia wyłącza stanowczo analogię pomiędzy okolicą opisaną a słabo odwadnianemi, 

 płaskiemi równinami dorzecza Prypeci w obrębie słynnych „błot." 



Jezioro Firlej. 



Jezioro to ma kształt prawie koła, przyczem długość średnicy jego wynosi 1*1 km. 

 Powierzchnię wody podaje Dziewulski na 91 -3 ha, czyli 163 morgi 32 pręty. Głę- 

 bokość największa wynosi wedle tegoż autora 10 m. l ) Jezioro przy brzegach jest 

 wszędzie bardzo płytkie. W odległości 5 m od brzegu wschodniego stwierdziłem 

 w paru miejscach zaledwie 020— 0*30 m głębokości; w innych punktach, jak np. przy 

 brzegu zachodnim, woda jest nieco głębsza. Połogie dno wysłane jest białym piaskiem 

 kwarcytowym, pozbawionym w zupełności pokrywy mułowej. Środek jeziora jest 



') „Słownik Geograficzny" podaje mniejszą liczbę: 7 - 5 m. Możliwe, że jest to tak zwana „głę- 

 bokość średnia", dla której wymieniony autor tę właśnie liczbę przytacza. Pomiarów dokładnych głębo- 

 kości nie robiłem, największa, jaką uzyskałem pośrodku jeziora, nie przekraczała 6 m. 



