4 



Wyodrębniając poszczególne okręgi ekologiczne należy pamiętać, iż wiele ga- 

 tunków charakteryzujących te okręgi przelatuje i do innych okręgów, prawie wszyst- 

 kie bowiem ważki należą do dobrych lotników. 



Specyalnych zmian wśród indywiduów, przebywających w odmiennych okręgach 

 występowania — nie spostrzegałem, a także i wśród kosmopolitów, pochodzących 

 z różnych, środowisk, nie można było dostrzec wpływu niejednakowych warunków 

 życia. 



Zmienność indywidualna natomiast zarysowała się bardzo wyraźnie u Ophio- 

 gomphus serpentinus Charp. i u Sympetrum flaveolum L. 



Ophiogomphus serpentinus Charp. okazuje znaczne wahania w użyłkowaniu 

 skrzydeł tylnych. Kraniec wewnętrzny skrzydeł tylnych w całym podrodzaju Ophio- 

 gomphus Selys., składa się z trzech komór, które łukowato obejmują jedną, du- 

 żą komorę, za którą leżą 4 komory drobne. Zmiany, jakie dostrzegłem wśród 

 Gfcf schwytanych w 1917 r., odnosiły się do ilości komórek w I-szym i III-cim 

 rzędzie. 



Ilość komórek, wchodzących w skład brzegu wewnętrznego zwiększała się do 4-ch, 

 a w rzędzie trzecim obserwowałem redukcyę komórek, której podlegały komórki 2, 

 3 i 4-ta, licząc w dół od Cubitus posticus, tak ułożeniem swem zupełnie przypomi- 

 nały użyłkowanie rodzaju Gomphus L e a c h. 



Sympetrum flaveolum L., wykazywał zmiany w ubarwieniu skrzydeł. Rzecz 

 jednak charakterystyczna, że większą zmienność obserwowałem wśród 9 9. niż 

 wśród G?cf. 



Zmienność polegała na rozlaniu się barwy złoto-żółtej wzdłuż głównych żyłek 

 (Costa, Subcosta, Radius i Mediana wraz z rozgałęzieniami), skutkiem czego po- 

 wstały promienie tejże barwy, sięgające połowy długości skrzydła. W miejscu, 

 gdzie leży Nodulus, barwik żółty ulega częściowemu skupieniu, w tern też miejscu 

 powstaje zawiązek przepaski, która u Q, złapanej 2/VIII 17 r. w Brzezinach, wy- 

 stąpiła bardzo wyraźnie, przebiegając wpoprzek skrzydeł przednich i tylnych. 



Zmiany powyżej przedstawione nie są wywołane większą ilością wytworzonego 

 barwika, lecz tylko odmiennym sposobem jego rozmieszczenia. U tych bowiem 

 osobników, u których występuje przepaska środkowa — nasada skrzydeł jest znacz- 

 nie słabiej ubarwiona. 



Z pośród wszystkich badanych okazów, jedna tylko 9, schwytana 27/VIII 17 r. 

 w Blachowni, okazuje zanik barwika, tak iż u nasady skrzydeł, ledwie ślad jego jest 

 widoczny, chociaż przepaska poprzeczna wcale się nie wytworzyła. 



Czas występowania poszczególnych gatunków przedstawiłem w poniżej za- 

 mieszczonej tabelce. Każdy miesiąc podzieliłem na trzy części: od 1 — 10, od 

 10 — 20 i od 20 — 30. Krzyżyk w odpowiedniej rubryce oznacza czas, kiedy obser- 

 wowałem dany gatunek. 



Rzecz prosta, iż daty odnoszą się tylko do roku 1917 i niekiedy mogą być 

 niezbyt ścisłe, zwłaszcza jeśli się to tyczy miesiąca maja i kilku rzadszych gatunków 

 w ciągu całego okresu poszukiwań. 



