4 



3 — 4 m. wysokości. Jak wiadomo, północna granica zasiągu tego drzewa biegnie 

 przez wyżynę Łódzką w odległości około 60 kim. od Kamieńska. 



Tereny bagniste nie wszędzie odgraniczone są ściśle od suchych lasów i pól 

 ornych. W obrębie boru sosnowego miejsca piaszczyste porośnięte sośniną i jałow- 

 cem przeplatają się wielokrotnie z odnogami moczarów, tworząc szereg uderzających 

 przeciwieństw ekologicznych, w związku z któremi pozostają ostre kontrasty flory- 

 styczne i faunistyczne. 



Podłoże wybitnie suche odnajdujemy na wyniosłościach dosięgających punktu 

 kulminacyjnego w t. zw. Makowych Górach na południowym tarasowatym brzegu 

 Widawki. Wzniesienie ich wynosi 203 m. n. poz. m., a 55 m. nad poziomem rzeki. 



Nieco niższem jest pasmo wydłużonych pagórków ciągnących się na wschód 

 od Kamieńska przez Żuchowice, Gorzędów, Chrzanowice, Klizin i t. d. i stanowiących 

 dział wodny pomiędzy Widawką i drobnym dopływem Luciąży, a tern samem pomię- 

 dzy dorzeczem Odry i Wisły. Dział ten zniża się miejscami do 8—10 m., a w od- 

 ległości 18 kim. na płd. -wschód od Kamieńska poza Kodrąbiem i Zapolicami opada 

 niemal do zera, tak iż bagna otaczające źródliska Widawki oraz bagno pod Biestrzy- 

 kowem, z którego bierze początek niewielki dopływ Pilicy, komunikują z sobą po- 

 dobno Ł ) za pośrednictwem rowów odwadniających. 



Większość pagórków zajęta jest pod uprawę zbóż, część zaś porośnięta jest tra- 

 wą, jałowcem i ostem. Gdzieniegdzie na silnie nasłonecznionych zboczach trafiają się 

 żółte rozchodniki (Carlina wlgaris L.) oraz d,ziewięciosił (Carlina acaulis L.). Na pła- 

 skowzgórzu między Gomunicami a doliną strumienia chrzanowickiego napotykamy 

 miniaturowe skupienia dębów. Buków natomiast brak zupełnie. 



Zbudowane są wyniosłości niemal wszystkie z piasków, żwirów, glin i iłów lo- 

 dowcowych. Jedynie w Hucisku, 4 kim. na płd.-wschód od Kamieńska, występuje na 

 zboczach kopulastego wzgórza wapień jurajski, a od przeszło 20 lat istnieją tu ka- 

 mieniołomy. Odkrywki wapienne obrośnięte były aż do owej chwili lasem świerko- 

 wym, z którego dziś szczątek tylko na szczycie pagórka pozostał 2 ). 



Przez okolicę Kamieńska biegnie od strony pin. -zachodniej szeroki pas moren 

 końcowych. Pawłowski (4) wymienia go jako trzeci wielkopolski pas moren, który 

 ciągnie się na południe od dyluwialnej doliny Odra-Warta, przechodzi ku wschodowi 

 koło Kalisza i skręca w stronę Radomska. Wspomina o nim i Koroniewicz (3), 

 wyrażając przypuszczenie, że równoległe z nim koryto Warty stanowi pozostałość od- 

 powiedniego odcinka wielkiej dyluwialnej doliny rzecznej. 



Znaczona głazami narzutowymi linia moreny powyższej przechodzi w pobliżu 

 Kamieńska na prawy brzeg Widawki, układając się równolegle do doliny, której roz- 

 gałęzienia obfitują w tern miejscu w rozległe płaszczyzny torfiaste. Niezliczona ilość 

 głazów rozsiana jest po polach. Podobnie jak w okolicach krasowych ludność wiej- 

 ska wznosi mury graniczne z wapieni, podobnie widzieć tu można wały i mury zło- 

 żone z odłamów granitowych. Na zachód od Pytowic podwójny wał wysoki i gru- 

 by na l*/a metra ciągnie się po obu stronach drogi polnej na przestrzeni pół kilo- 

 metra. Ulice Słostowic, Wąglina i innych wsi zwężone są gdzieniegdzie przez pira- 

 midy z głazów nagromadzone przed ścianami chat. 



') Osobiście miejsca tego nie miałem sposobności z blizka oglądać. 



2 ) Na mapie S i e mi r a d z k i e g o (11) występowanie jury zaznaczone jest plamką niebiesk i 

 umieszczoną, niewiadomo na jakiej zasadzie, na płn. -zachód od Kamieńska. 



