6 



1880—82. Od owej chwili aż do r. 1890 na polowaniach w Kruszynie padało króli- 

 ków coraz więcej. W r. 1892 nabyto 6 par z sąsiedniego leśnictwa Kłobucka i roz- 

 puszczono je w bażantarni; wpłynąć to miało jednak niewiele na zwiększenie stanu 

 liczebnego tych płodnych i ruchliwych gryzoni. Do zaaklimatyzowania królików przy- 

 czyniło się natomiast wprowadzenie kultury leśnej na wielkich piaszczystych obsza- 

 rach dóbr kruszyńskich, tak iż lata 1892 — 1910 stały się okresem kulminacyjnym 

 plagi króliczej. Rocznie strzelano po kilka tysięcy tych zwierząt, nie licząc osobni- 

 ków bitych przez służbę leśną. Od r. 1910, w miarę podrastania zagajników, ilość 

 królików poczęła się zmniejszać. 



Zniszczenie przez wojnę znacznych przestrzeni lasu i wypływające stąd prawdo- 

 podobieństwo założenia nowych szkółek leśnych i zagajników pociągną za sobą przy- 

 puszczalnie nową erę bujnego rozwoju królików. 



W świetle uwag powyższych przyjąć można z bardzo znaczną dozą prawdopo- 

 dobieństwa, że najazd królików ze Śląska i Poznańskiego rozpoczął się w r. 1878 — 

 1880. Czy od chwili owej królik zawędrować zdołał do Skierniewic i paru innych 

 punktów, o których wspomina F. Pax j u n. (5), za tern informacye uzyskane prze- 

 zemnie nie przemawiają. Okazuje się natomiast, że w wielu okolicach rozpowszechnił 

 się królik jedynie drogą odśrodkowego rozszerzania siedzib wyznaczonych mu przez 

 hodowców. 



Przed 20—30 laty istniała dążność do hodowania królików, uważanych wówczas 

 za cenną zwierzynę. W okolicach Kamieńska rozpuszczono gryzonie te w Piaszczy- 

 cach. To samo miało miejsce w wielu innych majątkach w Piotrkowskiem, na Kuja- 

 wach, Mazowszu, w Galicyi i na Wołyniu. 



Jednym z głównych sztucznie stworzonych ośrodków ekspansyi króliczej stał się 

 zwierzyniec cesarski w Skierniewicach. Według wiadomości udzielonej mi przez 

 p. Fr. Jezierskiego, zarządzającego lasami ks. Łowickiego, króliki nieznane były 

 w okolicach Skierniewic aż do r. 1903. W tym zaś roku sprowadzono wspomniane 

 gryzonie i rozpuszczono w zwierzyńcu skierniewickim w ogromnej stosunkowo liczbie 

 2500—3000 sztuk. Już w r. 1905, dotarły króliki do odległyeh o 5 kim. lasów boli- 

 mowskich, a w ciągu paru lat następnych opanowały okoliczne lasy i zagajniki w pro- 

 mieniu 15 — 20 kim. Wiele danych przemawia za tern, że ze Skierniewic rozpowsze- 

 chniły się króliki stopniowo i w dalszych okolicach Mazowsza i dotrzeć zdołały w r. 

 ubiegłym (1917) aż do Opalenia, o 7 kim. na płn. - zachód od Warszawy. Miej- 

 scowość ta, o której wiadomość zawdzięczam panu J. Sztolcmanowi, stanowi 

 w chwili obecnej w Królestwie Polskiem punkt występowania królika najdalej wysu- 

 nięty ku wschodowi. 



Zaznaczyć należy, iż twierdzenie prof. P a x a (5), że on pierwszy wskazał na 

 istnienie dzikich królików w Królestwie Polskiem, jest nieuzasadnione. Jako na 

 jednego z zoologów, jakoby również nigdzie nie wzmiankującego o króliku, powo- 

 łuje się Pax na Szt o 1 c m a n a, któremu właśnie zawdzięcza faunistyka nasza pier- 

 wsze zupełnie pewne wiadomości o pojawieniu się królika w Królestwie Polskiem 

 (13, 14). 



Tam, dokąd w okolicach Kamieńska nie sięga już kraina lisa i królika, a więc 

 na terenie podmokłych lasów i łąk, ześrodkowuje się życie płazów i gadów. Z po- 

 śród pierwszych zasługuje tu na nazwę gatunku bardzo pospolitego jedynie Rana 

 temporaria L.; R. esculenta L. żyje tylko w stawach rybnych i większych stawkach 



