— 2 - 



Gleba tego terenu jest gliniasta albo gliniasto-piaszczysta, tu i owdzie podmokła 

 od wód zaskórnych, które obficie sączą się, spływając do Wisły. 



Nad tarasami teren wznosi się na wysokości kilkudziesięciu metrów, tworząc 

 w jednych miejscach pagórki, w innych wprost wysoki brzeg Wisły poryty wąwozami 

 w fantastyczne kształty. 



Pagórki są porośnięte zagajnikami i lasem sosnowym lub liściastym, przeważnie 

 kultywowanym. Z drzew liściastych najczęściej występują dęby, brzoza, osika. Las 

 ten tworzy pas, ciągnący się od Zofijki do Kulina, położonego o 4 kim. od Szpetala 

 Dolnego w górę Wisły. Szerokość tego pasa maleje stopniowo w miarę zbliżania się 

 do Kulina. Na przestrzeni od Kulina do Dobrzynia pagórki pozbawione są lasów, 

 a tylko w niektórych miejscach można spotkać niewielkie laski. Tu się znajdują miej- 

 scowości: Zarzyczewo, Tulibowo, Glewo, Bachorzewo. 



Na północ od Szpetala Dolnego leżą miejscowości: Rutkowice, Romunki Bogu- 

 cińskie, Szpetal Górny, Bogucin, Chełmica. Najdalej położona miejscowość — Cheł- 

 mica — jest odległa od granicy lasów o 5 klrn. Przestrzeń ta jest zajęta przez pola 

 i łąki. 



Gleba tych przestrzeni jest przeważnie gliniasta; nie brak jednak i miejsc piaszczy- 

 stych, torfiastych lub bagnistych. 



Najobficiej występuje roślinność pod Kulinem, tworząc trudne do przebycia gę- 

 stwiny z roślinności krzewiastej i zielnej. Bardzo ciekawie pod względem naukowym 

 przedstawia się ten teren w miesiącu maju i czerwcu, kiedy różne gatunki kwitną. 



Cały ten teren jest omywany przez Wisłę i drobne strumyki, wpadające do niej 

 pod Zofijką, Suszycami, Zarzyczewem. Wiele też jest tu i wód zaskórnych, co sprawia, 

 że miejsca nizkie są moczarowate. Na Walewskiem i pod Bogucinem znajdują się stawy, 

 okolone olchami i roślinnością błotną. Z jezior zasługuje na wyróżnienie jezioro 

 Chełmickie. 



Flora okolic Szpetala Dolnego jest bogata i obfituje w rzadkie gatunki, dzięki 

 wzorowej gospodarce leśnej, jaką prowadzi p. Z. Rutkowski, właściciel dóbr Szpe- 

 tala Górnego i Kulina, zabraniając wstępu do lasów i zagajników. Za ułatwienia 

 w zwiedzaniu tego terenu składamy p. Rutkowskiemu serdeczne podziękowanie. 



Przy opracowaniu naszych zbiorów korzystaliśmy z dzieł następujących: 



1. J. Schmalhausen: „Fłora średniej i jużnoj Rossii". Kijew 1895 — 1897. 



2. Hegi: „Illustrierte Flora von Mittel-Europa". Bd. I — II. 



3. H. Schinz u. R. Keller: „Flora der Schweiz 3 Aufl." Zurich 1909—1914. 



4. G. Kukenthal: „Cyperaceae-Caricoideae". Leipzig 1909 (Pflanzenreich 

 IV — 20). 



