8 



hipotez produktywnych, pobudzających do nowych badań. To poczytuję autorowi za 

 wielką zasługę. 



Trzecią tezą, postawioną przez Dziubałtowskiego jest twierdzenie, nie 

 nowe zresztą w swej istocie lecz do Wyżyny Małopolskiej pierwszy raz wyraźnie za- 

 stosowane, że „granica 3-go zlodowacenia (linia Warta— Pilica — Wieprz), jest zarazem 

 ważną granicą botaniczną, gdyż rozgranicza dwa typy flor: południową, międzylodow- 

 cową (starszą), od północnej, polodowcowej (młodszej)". 



Tak kategoryczne postawienie tego twierdzenia nie może być słuszne, gdyż nie- 

 wątpliwie (co zresztą Dziubałtowski także przyjmuje), zmiany klimatyczne, jakie 

 przechodziła Wyżyna Małopolska p o epoce międzylodowcowej, wprowadzić musiały 

 szereg istotnych, późniejszych zmian w szacie roślinnej kraju, leżącego na południe 

 od linii granicznej 3-go zlodowacenia, tak, że zaledwie jakieś szczątki formacyi ste- 

 powych i leśnych zachować mogły w sobie przeżytki z epoki międzylodowcowej, 

 a dzisiejszy obraz tych formacyi jest w swych głównych rysach wynikiem meta- 

 morfoz i migracyi roślin z czasów późniejszych. To też do powyższej tezy Dziu- 

 bałtowskiego radbym dodać zastrzeżenie, że owe „typy flor" o których mowa, 

 nie należy uważać za równoznaczne z pojęciem zasadniczo odrębrlych krain florystycz- 

 nych, jakie oddziela od siebie rzekoma granica 3-go zlodowacenia, lecz że trzeba tu 

 mieć na myśli jedynie pewne swoiste, reliktowe rysy florystyczne, znamienne dla zbio- 

 rowisk stepowych południowej części Wyżyny Małopolskiej. 



Odnośnie do stanowiska gór Św.-Krzyskich w stosunku do reszty terenu, nieobję- 

 tego 3-ciem zlodowaceniem, pragnę poczynić pewne uwagi niezgodne z rozumowa- 

 niem Dziubałtowskiego. 



Obszar gór Św.-Krzyskich, chociaż leżał już poza zasiągiem 3-go zlodowacenia, 

 nie posiada reliktów stepowych, gdyż, jak przypuścić trzeba, okrył się on wcześnie 

 lasami, których skład i charakter florystyczny wahał się i zmieniał, aż (prawdopo- 

 dobnie w fazie optimum klimatyczno-leśnego po epoce lodowej), osiągnął swój dzi- 

 siejszy, specyficznie górski charakter. W tern pojęciu jest flora leśna gór Św.-Krzys- 

 kich w pewnej swej cząstce także florą reliktową, choć poważnie wątpić można, czy 

 w niej ostały się do dzisiaj liczniejsze składniki, pochodzące z okresu międzylodow- 

 cowego. 



Stepowych roślin gołoborza góry Św. Krzyskie nie posiadają i — jak sądzę — 

 nigdy ich od 3-rzędu nie posiadały, ale nie dlatego (jak przypuszcza Dziubał- 

 towski), że czynniki rozwojowe to sprawiły, lecz głównie z przyczyn edaficznych, 

 które nie pozwoliły nawet w sprzyjających momentach klimatycznych osiedlić się 

 tutaj, to znaczy na jałowych usypiskach kwarcytowych, formom tak wybitnie przy- 

 wiązanym do ciepłego podłoża i gleby wapiennej jak: Stipa capillata, Sesleńa coeru- 

 lea, Dorycnium siiffmticosum, Linutn hirsutum, Inula ensifolia, Scorzonera pur- 

 purea, Artemisia Pontica i Primus Chamaecesarus. Twierdzę tedy stanowczo, że 

 nigdy po 3-rzędzie w paśmie Św.-Krzyskiem nie „istniały zupełnie odpowiednie wa- 

 runki dla rozwoju roślin stepowych". 



Zajmując się pochodzeniem flory stepowej okolic Buska, zauważył Dziubał- 

 towski „pewien stopień pokrewieństwa pomiędzy roślinnością z nad dolnej Nidy, 

 a roślinnością Podola" i wysnuł stąd wniosek, że „flora podolska była poważnem 

 źródłem osadnictwa południowych części Królestwa". Jest to twierdzenie nader do- 

 niosłe, wskazujące na rzekomy stary związek ostoi podolskiej z florą gipsów i wapie- 

 ni w południowej części Królestwa, a zatem na .istnienie dawnych (międzylodowco- 



