BOGUSŁAW WERNER. 



Obrzgdy żniwne m Oltipii Ma i Frycdwka. 



„Obciąganie jeża", taką dziwną, ale i zarazem charakterystyczną nazwę nosi 

 nienotowany dotąd obrzęd żniwny. 



Latem 1916 roku, bawiąc na archeologicznej wycieczce w Starogrodzie (powiat 

 mińsko -mazowiecki), w gościnnym domu pani Kessel. miałem sposobność za- 

 poznać się z tym ginącym obrzędem. A mianowicie, podczas dożynek podchodzą 

 dziewczęta przed dwór. niosąc tak zwanego „Jeża", t. j. wyrwany z korzeniami 

 z ziemi słonecznik, lub pręt do 2 metrów wysoki, cały opleciony słonecznikami. 



Słonecznik taki, względnie drąg, ozdobiony jest kolorowymi kwiatkami z bibułki, 

 świeżymi kwiatami i pęczkami kłosów. Dziewczęta zgrupowane koło „jeża", trzyma- 

 nego w postawie pionowej, zaczynają śpiewać pieśni dożynkowe. Teraz zjawiają się 

 chłopcy i rozpoczyna się zabawa, nosząca nazwę „obciąganie jeża". Zabawa polega 

 na tern, że chłopiec chwyta dziewczynę powyżej kostki i trzymając ją w ten sposób, 

 stara się ciągnąć po ziemi. Dziewczyna traci wkrótce równowagę i przewraca się. co 

 jest celem zabawy. Po „obciągnięciu" wszystkich dziewczyn, następują tańce. Udało 

 mi się dowiedzieć, że obrzęd ten odbywał "się dawniej na polu, przy dożynaniu 

 ostatnich garści zboża, przyczem „obciąganie" nie było pozbawione momentów natury 

 drastycznej. 



Pewną modyfikacyę tego obrzędu spotykamy w Dłużewie. majątku państwa 

 Dłużewskich (powiat mińsko - mazowiecki) : podczas dożynek zatykają w polu 

 wiechę, ozdobioną zielenią, tak zw. „Świętego Jiża" („Iźa") i dokoła niego obnoszą 

 karbowego. 



Jeżeli teraz przejdziemy do literatury zwyczajów żniwnych, to w świetnej pracy 

 By stronia „Zwyczaje żniwiarskie w Polsce" (1916 r.) znajdziemy obfity materyał 

 porównawczy. A mianowicie, „obciąganie jeża" jest obrzędem analogicznym do 

 „ obory wania przepiórki" (vel kozy) i do t. zw. „brody". We wszystkich tych obrzę- 

 dach występuje bowiem charakterystyczne włóczenie za nogi (ew. obnoszenie). Słowo 

 obciągać = oblecieć, okrążyć, (porównaj „Słownik Języka Polskiego" Karłowicza). 



Pam. Fizyogr. — T. XXV. — Etnografia. 1 



