2 



Podług Bystronia (str. 49) w powiatach siedleckim i łukowskim „broda" 

 przedstawia kij, lub gałęź wetkniętą w ostatnią garść zboża i ozdobioną kwiatami 

 i zielenią. O słoneczniku By stroń jednak nic nie wspomina. Co do nazwy „jeża", 

 to nie znajduję jej, ani wśród tak zwanych „demonów zbożowych" (rozdział I), ani 

 wśród „zwierzęcych inkarnacyi zboża" (rozdział III). 



Ciekawem będzie jednak zestawienie następujące: we Francyi np. ostatni snop 

 wyobraża w niektórych okolicach lisa (str. 64), u nas zaś nazwę „jeża" („jiże, wjeż") 

 noszą snopki do poszycia, dołem ostre. (Patrz „Słownik gwar polskich" Karło- 

 wicza). Możliwe jest więc, że tę nazwę nosiły u nas ostatnie snopki, 

 ponieważ zaś ostatnie kłosy przybierają też, jak wiemy, nazwy zwierzęce, przeto 

 powstaje kwestya, którą dopiero dalsze poszukiwania mogą rozstrzygnąć. 



Za powyższem przypuszczeniem przemawiają też następujące szczegóły: ostatni 

 snop zapewnia ciągłość wegetacyi, stąd znamienne przystrajanie „jeża" 

 zielenią i znaczna jego w y s o k o ś ć (2 metry), g dy ż jeśli on jest tak 

 wielki, to na przyszły rok wszystkie snopy będą tak wielkie (por. 

 By stroń, str. 70). Co zaś do samego „obciągania = oborywania", to jest to spo- 

 sób zapewnienia sobie pomyślnych zbiorów na rok przyszły. 



Ciekawych szczegółów do porównań dostarcza pod tym względem notata pana 

 Marjana Wawrzenieckiego: „Nowe naukowe stanowisko pojmowania i wy- 

 jaśniania niektórych przejawów w dziedzinie ludoznawstwa i archeologii przedhisto- 

 rycznej" 1910 r. 



Drugim z kolei obrzędem żniwnym będzie t. zw. „frycówka", praktykowana 

 w Byszewie (pow. łęczycki). Gdy dwaj młodzi kosiarze pierwszy raz wychodzą 

 w pole do pracy, właściciel sprowadza muzykę, na środku łanu zatykają wiechę 

 z wieńcem ze zboża, a dziewczyny wiją dwa wieńce z poprzecznymi pałąkami, 

 (też ze zboża) i wkładają je na głowy „frycom". Następnie cały orszak udaje się 

 przed dwór, muzyka gra, a starzy kosiarze do taktu uderzają kosami. Następnie 

 zdejmują frycom wieniec z głowy i każden z nich jednem uderzeniem kosy winien 

 ściąć poprzeczny pałąk l ). (Zaobserwował E. Werner w Leżnicy). 



Zwyczaj ten dobrze jest znany w całej Polsce, podkreślam jednak za By stro- 

 niem („Zwyczaje żniwiarskie w Polsce" str. 253), decydującą rolę dziewczyn w tym 

 obrzędzie. 



») Czasami kosiarz ścina klęcząc tylko bukiet z kłosów, a starzy kosiarze wykonywują wtedy 

 charakterystyczny taniec z kosami (według opowiadań państwa Dunin). 



