4 



mieszkający stale w Piotropawłowsku, ma zamiar wraz ze swą rodziną wyjechać na 

 czas zimy do St. Francisco i wrócić ma w maju roku przyszłego na Kamczatkę. 

 P. Józef Lugiebil, człowiek wysoce wykształcony, rozumny, uprzejmy, z którym 

 zaraz po przybyciu na Kamczatkę wszedłem w bliższe stosunki towarzyskie, wydawał 

 mi się jakby samą opatrznością wskazany na to, ażeby ułatwić urzeczywistnienie 

 mego projektu. Zwróciłem się więc do niego, przedstawiłem całość zamierzonych 

 przesiedleń zwierząt na Kamczatkę i na wyspy Komandorskie i prosiłem go o po- 

 parcie wobec kompanii amerykańskiej. O kosztach przewozu nie traktowałem, gdyż 

 wpierw musiałem się dowiedzieć o cenach kupna; spodziewałem się uzyskać wszel- 

 kie potrzebne wiadomości w czasie objazdu mego po Kamczatce zimą na psach 

 i .renach. Jedna tylko okoliczność nie sprzyjała projektowi, mianowicie, że w owej 

 chwili dobiegał swego kresu kontrakt dzierżawny kompanii i nie było pewności, czy 

 zdoła się ona utrzymać przy dzierżawie, więc też trudno było wymagać, ażeby To- 

 warzystwo zechciało łożyć na rzeczy, które mogą być bardzo pożyteczne, ale do- 

 piero w dalekiej przyszłości; okoliczność rzeczona była powodem, żem odstąpił na 

 razie od projektów przesiedlenia jaków (Bos grunins) i koni, a tylko pozostałem 

 przy łatwem, jak sądziłem wówczas, przesiedleniu renów. Według Lugiebil a, 

 przewóz renów kosztować mógł około paru tysięcy rubli. Według mnie, bacząc na 

 ceny sprzedażnych renów, na rzeź przeznaczonych, wynoszące wówczas od 4 — 5 rb. 

 za sztukę, cyfra wymieniona przez Lugiebila zdała się być za wysoką. Napisa- 

 łem więc list do kapitana N i e b a u m a, najważniejszej osobistości w Tow. amery- 

 kańskiem, przedstawiając cały projekt i kreśląc prowizorycznie ogólne koszta prze- 

 wozu; cenę za kupno jednego osobnika oznaczyłem jako cztery razy wyższą od ce- 

 ny rena, sprzedawanego na rzeź, czyli na 20 rb. Niezależnie od starań u kompanii 

 podjąłem równocześnie starania, skierowane do władz rosyjskich we Władywostoku, 

 objaśniając wielki pożytek z hodowli renów, jaków i koni na Kamczatce, a także 

 na wyspach Komandorskich. 



13/X 1879 r. wyruszyłem w drogę po Kamczatce, mając zamiar zwiedzać po kolei 

 wszystkie sioła, ostrożki i stanowiska koczowników na półwyspie. Zebrałem uprze- 

 dnio wiadomości statystyczne o hodowcach renów i ilości hodowanych stad na 

 Kamczatce. I tak: w roku 1878 liczono Korjaków hodowców 25 jako samodzielnych 

 gospodarzy, podzielonych na dwa t zw. rody, przyczem mężczyzn Korjaków miało 

 być 181, kobiet zaledwie 67. Ilość renów oznaczono ogólną cyfrą 5,000. Podział 

 renów pomiędzy hodowców był nierównomierny: jedni, jak np. Chutinkawa 

 T.annin posiadał 1,050 sztuk, albo jak Ajaji Waniukow 1,590, gdy inni, np. 

 Chiwacza Elniukow miał zaledwie 60 sztuk, a Julty Jnienu tylko 30. 

 U Łomutów hodowców, samodzielnych gospodarzy, których liczono 16, mężczyzn 

 130, kobiet 127, ogólna ilość renów wynosiła 3,178 sztuk; i u nich też podział re- 

 nów był nierównomierny: starosta łomucki Iwan Soło d ja ko w miał sztuk 400, 

 Nikołaj Dawun 750, Iwan Orgiza 15. Ogólna ilość hodowanych renów przez 

 Łomutów i Korjaków wynosić miała 8,178 sztuk. Prywatne wiadomości, zasięgane 

 u mieszkańców, wskazywały, że statystyka oficyalna nie jest dokładną; tak np. Ga- 

 wr y ł o P r o k o p j e w C z u 1 e w u ł według statystyki posiadał 360 sztuk renów, 

 według zaś wiadomości prywatnych miał się jego tabun składać z około 1,000 sztuk. 

 Czukczów liczono w 1878 r. 7 osób, 5 mężczyzn i 2 kobiety; byli oni biedni i mieli 

 nieliczny tabun, niespełna 100 sztuk liczący. Hodowcy renów koczują przeważnie 

 w północnej części Kamczatki, dosięgają wyjątkowo podczas zimy do gór lewego 

 brzegu rzeki Kamczatki, na lato wracają wszyscy na północ. 



