5 



Jadąc powoli, kolejno po chutorach, wsiach i ostrożkach, częściowo konno, 

 przeważnie na psach, rozpytywałem się dokładnie o renach hodowanych i o dzikich; 

 już od Koriak, czyli pierwszego ostrożka w drodze z Piotropawłowska widywałem 

 po drodze ślady stad dzikich renów; były one nieliczne, ale świadczyły, że dzikie 

 reny są pospolite na całej przestrzeni, to też traktowano nas często mięsem renife- 

 rowem i największym ze specyałów kamczackich po rybie czawyczy (Oncorynchus 

 tshaiuitscha) ozorami solonymi i świeżymi z reniferów. 



Stanąwszy we wsi Milkowej, położonej nad rzeką Kamczatką, dowiedziałem się 

 od kupca Kole sowa, mieszkającego stale w tej wsi, że Łomut Ga w rył o Czu- 

 le w u ł wraz ze swoim głównym tabunem koczuje po górach, niedaleko od ostrożka 

 Maszura (Fig. 1) i że on, Kolesow, wybiera się jechać do niego z towarami, po 

 mięso renowe, po skórki sobolowe, lisie, wilcze, a także „pyżykowe" (skórki renów 

 młodych), że ma z tym Łomutem dawniejsze rachunki; gdym opowiedział o projek- 

 cie kupna renów u Łomu.ta, Kolesow bardzo się ucieszył i obiecał pośredniczyć 

 przy zawieraniu umowy. Korzystając z tak szczęśliwie nadarzającej się okoliczności, 

 postanowiłem wyruszyć w góry do Łomutów. Na dzień naznaczony przybyłem do 

 ostrożka kamczadalskiego, do Maszury, gdzie zastałem już Łomutów. Byli tam mia- 

 nowicie Ga wryło Czulewuł 47-letni, jego syn Emiljan, 27 lat mający i robot- 

 nik K i r y ł o P i o s t r y j, 16 lat liczący. Zmierzyłem ich, zważyłem i zrobiłem kilka 

 zdjęć fotograficznych, czekając na przybycie Kolesowa, który nadjechał na 

 trzech nartach; przy nim zdążał drugi kupiec Byszajew na dwóch nartach. Na- 

 jęto jeszcze parę nart w Maszurze z kilkoma ludźmi dla pomocy przy budowie 

 „psich mostów" po drodze dla przebycia rzeczek, które jeszcze 3/XI nie były za- 

 marzły. Co do mnie, to Ga wryło radził, ażebym jechał konno, co też zro- 

 biłem, jakkolwiek w górach panowały już silne mrozy, dochodzące do 20° R.; 

 sam Ga wrył o i jego towarzysze jechali konno na renach. Jechaliśmy w licznem 

 towarzystwie, a na przebycie około 40 wiorst potrzebowaliśmy czasu 2k dpby; bu- 

 dowano mosty, wyrąbywano w gąszczach przejazd dla nart, łamano cienki jeszcze 

 lód dla przeprawy koni przez rzeki, a wszystko to zajmowało dużo czasu. Mieliśmy 

 przytem kilka wypadków, gdy ludzie wpadli do wody, gdy koń jeden o mało że 

 nie utonął, ale ostatecznie dotarliśmy do doliny, na której stały „czumy" koczow- 

 nicze Łomutów, już poza granicą roślinności drzewnej; konie musieliśmy pozosta- 

 wić w lesie dla karmu podnożnego, a sami parę wiorst ostatnich szliśmy pieszo po 

 głębokim śniegu. Przyjęto nas gościnnie; tu też poznałem i obserwowałem życie ko- 

 czownicze Łomutów, widziałem tabuny renów, byłem świadkiem sposobu ich łowie- 

 nia, zabijania, ćwiartowania zabitych, zbierania krwi, preparowania zawartości żo- 

 łądka, wyrzynania ścięgien nożnych na nicie, pieczenia kości długich dla szpiku 

 etc. etc. Zdjęć fotograficznych uskutecznić nie mogłem z powodu silnych mrozów 

 i zadymki śnieżnej, która po nich nastąpiła. Ostatecznie przy pośrednictwie Kole- 

 sowa zawarłem umowę prowizoryczną, według której Ga wryło ma dostawić 

 w pobliże portu piotropawłowskiego pewną ilość samców i samic renowych. Kon- 

 trakt formalny miał być zawarty później, ale już obecnie Ga wryło ma prawo brać 

 na kredyt u kupca Kolesowa towary, lecz nie wyżej nad 100 rb. W zimie roku 

 przyszłego miałem się z nim spotkać w Tigilu, gdzie koczować będzie w przeciągu 

 kilku miesięcy i będzie tam czekał na mnie dla zawarcia kontraktu formalnego. 



To, com się dowiedział o hodowli renów i to, com widział z życia Łomutów, 

 przedstawiam poniżej w krótkości: 



Łomuci, zwani przez tutejszych mieszkańców „Łomutkami", należą do plemienia 



