6 



Tunguzów; ubiór, mowa i całe otoczenie są tunguskie. Ułożyłem był wówczas mały 

 słowniczek wyrazów łomuckich, niestety jednak słowniczek, o którym mowa, został 

 zniszczony przez złodzieji, którzy w czasie mej nieobecności we Lwowie okradli 

 całkowicie moje mieszkanie i wraz z tekami zabrali ze sobą notaty i wymiary ludzi 

 i zwierząt. Ocalało z notat moich to tylko, com pozostawił w Warszawie u prof. 

 Radlińskiego i Wrześniowskiego, albo u brata mego na Litwie. Mogę tyl- 

 ko przytoczyć tutaj wyrazy lomuckie, zanotowane w dzienniku moim. I tak: 



Jeden = Enka, dwa = Mołka, trzy == Itan, cztery = Niurka, pięć = Juktan, 

 sześć — Gieuran Juktan, siedem = Heuran Juktan, osiem = Diuraju Juktan. Samiec 

 renifer == Jełłak, samica = Jumakan; mniszony samiec = Itmaran. Mówiąc po ro- 

 syjsku, Łomut nazywa samca „Nastojaszczyj byk", samicę zwie „Ważenką", wałacha 

 „Mierynowo sdiełanyj". Trzeba się dobrze wsłuchać i przyzwyczaić do Łomuta 

 mówiącego po rosyjsku, ażeby módz go zrozumieć. Tak np. Łomut opowiadając 

 o tresowaniu renów i porównywając z tresurą koni, tak mówi: „Łoszad' uczy, uczy 

 god, um jest'. Aleń uczy, uczy god, urn niet, uczy god drugoj, mało, mało um na- 

 szoł, uczy, uczy god tretij, charaszo budiet". Zapytany, jak długo żyją reny, ile lat 

 samice rodzą po dwoje cieląt i kiedy przestają być płodne, tak odpowiada: „Aleń 

 Itmuran dwadent' god jerżałyj; aleń Jełłak diesiat' god nastojaszczyj byk, Ważenka, 

 Jumakan diesiat' i piatnadcat' god briucho jest". Na pytanie, jakie są różnice po- 

 między krową a Ważenką. odpowiada: „Korowa tri goda żdat' — tielonok nietu, Wa- 

 żenka na prok tielonok". 



Łomuci są drobnego wzrostu, ciała ich nie mają tłuszczu podskórnego, ważą 

 około 100 funtów, biorąc średnią cyfrę. Ga wryło, najwyższy z widzianych, ważył 

 140 funtów, chłopak 16-letni 90 funtów, córka Ga wryły 13-letnia Mar ja „El k ul- 

 gi en", ważyła 70 funtów, żona Gawryły Marfa 47 lat, ważyła 85 funtów. Męż- 

 czyźni nie są silni, ale wytrzymali, zgrabni i prawdziwi artyści w jeździe konnej na 

 renach' i bieganiu na łyżwach śnieżnych. Patrząc na jadących konno Łomutów, po- 

 dziwiać trzeba ich zręczność. Siedząc na małem, płaskiem siodełku, zupełnie lekko 

 podpiętem popręgiem, tak, że siodło rusza się swobodnie, bez oparcia na strzemio- 

 nach, z wyciągniętemi naprzód i podniesionemi do góry- nogami, bez tręzli, a tylko 

 kierując rumaka długiem tykłem, od 2 — 3 m. długości, trzymanem w ręku prawem, 

 pędzi Łomut z wysokiej góry tak chyżo, że tuman kurzu ciągnie się za jadącym po 

 drodze, a jadąc tak szybko, umie zachować równowagę na ruchomem siodle, umie 

 nadać kierunek żądany reniferowi i zatrzymać go w każdej chwili. (Fig. 2). Konna 

 jazda jest namiętnym sportem u Łomutów, tak, jak i u Jakutów północnych. Drobne 

 dzieci uprawiają ten sport z prawdziwym artyzmem. Co do umysłowych zdolności, 

 to mają olbrzymią pamięć i dar oryentowania się wśród mgły najgęstszej; raz prze- 

 jechaną drogę pamiętają ze wszystkiemi jej szczegółami, każdą rzeczkę, załom jej, 

 każdy gaj, tundrę etc. nazywają po imieniu. Akademik petersburski Midden- 

 dorff mógłby o Łomutach powiedzieć, jak to stosował do ptaków, że ich ciała są 

 magnesami, pozwalającymi w czas największej mgły lub najsroższej purgi czuć północ 

 tak dokładnie, jak busola. W stosunkach do ludzi obcych Łomuci są uprzejmi, 

 grzeczni i uczciwi, z kupcami dyplomatyczni i nieufni. Wogóle na trzeźwo Łomuci 

 są znośni, ale pijani są nad wyraz nieprzyjemni, do napojów alkoholowych zaś mają 

 namiętność nieprzezwyciężoną, przyczem najchętniej piją spirytus nierozcieńczony wo- 

 dą, tak, jak i Aleuci. Pomiędzy sobą żyją Łomuci w zgodzie braterskiej, pomagają 

 sobie wzajemnie. Chrześcijaństwo, które przyjęli, by uniknąć szykan ze strony wła- 

 dzy, jest najzupełniej powierzchownem. U siebie są oni Łomutami i wyznają szamanizm 



